Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Türk İslam Kitap Sanatları
Ders Kodu: İLH479
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 0
Kredi: 2
Laboratuvar: 0
AKTS: 4
Amaç

Bu dersin amacı, Türk İslam sanat geleneği içinde önemli bir yere sahip olan kitap sanatlarını tarihsel, teknik ve estetik boyutlarıyla ele alarak öğrencilerin bu alanlara dair kuramsal ve görsel analiz becerileri geliştirmelerini sağlamaktır. Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt gibi kitap sanatlarının ortaya çıkışı, gelişimi ve sanatkârları incelenerek, öğrencilerin bu sanatları İslam medeniyetinin bilgi, estetik ve kültür anlayışı bağlamında değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir. Aynı zamanda kitap sanatlarının yazma kültürü, usta-çırak ilişkisi, atölye düzeni ve sanat üretim süreçleriyle olan ilişkisi ortaya konacaktır.

Özet İçerik

Bu ders, İslam medeniyetinin yazılı kültürü çerçevesinde şekillenen ve yüzyıllar boyunca gelişerek özgün bir estetik kimlik kazanan Türk İslam kitap sanatlarını kapsamlı biçimde ele alır. Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt gibi temel kitap sanatları; tarihsel süreçleri, teknik uygulamaları, üslupları ve sanatkârları bağlamında incelenir. Ders kapsamında, bu sanatların yazma eser kültürü içindeki işlevi, üretim ortamları (nakkaşhâne, mektep, atölye) ve sanat üretiminde etkili olan usta-çırak ilişkileri de değerlendirilir. Ayrıca kitap sanatlarının İslam estetik anlayışı, bilgi aktarımı ve kültürel hafızadaki yeri görsel ve kavramsal analizlerle ele alınır. Öğrencilerin, bu sanat dallarına ait örnekleri tarihsel, kültürel ve sanatsal bağlamda yorumlayabilmeleri amaçlanır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Türk İslam kitap sanatlarının tarihsel gelişimini, dönemsel özelliklerini ve temel kavramlarını açıklar.
2.Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt sanatlarının teknik ve estetik yönlerini tanır ve karşılaştırmalı olarak analiz eder.
3.Türk İslam kitap sanatlarında öne çıkan sanatkârları ve bu sanatların üretiminde etkili olan atölye sistemlerini değerlendirir.
4.Kitap sanatlarını İslam medeniyetinin bilgi, estetik ve kültür anlayışı çerçevesinde yorumlar.
5.Görsel malzeme üzerinden kitap sanatlarına dair üslup, motif ve bezeme analizleri gerçekleştirir.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Özcan, A.R. (2015). Hat ve Tezhip Sanatı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
2.Tiryaki, Y. (2025). Türk Sanatları Ebru. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı
3.Yetkin, S. K. (1954). İslam Sanatı Tarihi. Ankara: AÜ. İlahiyat Fakültesi Yayınları.
4.Çam, N. (2000). İslamda Sanat Sanatta İslam. İstanbul: Akçağ Yayınları.
5.Mesara, G. (1991). Türk Sanatında İnce Kağıt Oymacılığı. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
6.Ferrari Kançal, N. (2016). Tasvir: Teori ve Pratik Arasında İslam Görsel Kültürü. İstanbul: Klasik Yayınları.
7.Sülün, M. (2020). Kur’an’dan San’ata-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
8.Sülün, M. (2020). Kur’an’dan San’ata-II. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
9.Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
10.And, M. (2014). Osmanlı Tasvir Sanatları 1: Minyatür. İstanbul, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
11.Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-II. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
12.Schick, İ. C., Muhommad Gharipour(2013). İslam Dünyasında Hat ve Mimari (Çev. Ayşen Anadol). İstanbul Albaraka Yayınları.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatlarının Kapsamı ve İlahiyat Bilimleriyle Olan İlişkisi
1. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
2. Hafta - Teorik
İslam Medeniyetinde Yazı ve Kitap Kültürü
2. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
3. Hafta - Teorik
Nakkaşhâne Geleneği: Kitap Sanatlarında Sanatkâr ve Atölye Kültürü
3. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
4. Hafta - Teorik
Hat Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
4. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
5. Hafta - Teorik
Hat Sanatı: Ekoller ve Üslûplar
5. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
6. Hafta - Teorik
Tezhip Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
6. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
7. Hafta - Teorik
Tezhip Sanatı: Ekoller ve Üslûplar
7. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
8. Hafta - Teorik
Cilt Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
8. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
9. Hafta - Teorik
Cilt Sanatı: Ekoller ve Üslûplar
9. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
10. Hafta - Teorik
Ebru Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
10. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
11. Hafta - Teorik
Ebru Sanatı: Ekoller ve Üslûplar
11. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
12. Hafta - Teorik
Minyatür Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
12. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
13. Hafta - Teorik
Katı’ Sanatı: Tarihî Gelişim ve Uygulama Biçimleri
13. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
14. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatlarında Büyük Ustalar ve Dönem Sonu Genel Değerlendirme
14. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konulara Ait Görsel Verilerin PowerPoint Sunumuna Dönüştürülmesi
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Sözlü Sınav1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders143270
Dönem Ödevi1112
Okuma1213
Bireysel Çalışma1213
Ara Sınav1819
Dönem Sonu Sınavı112113
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)100
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
PÇ-16
PÇ-17
PÇ-18
PÇ-19
PÇ-20
OÇ-1
3
3
3
4
4
OÇ-2
3
3
4
4
OÇ-3
3
3
4
4
OÇ-4
3
3
3
4
4
OÇ-5
3
3
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026