Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Türk İslam Sanatları Tarihi
Ders Kodu: İLH409
Ders Türü: Zorunlu
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 0
Kredi: 2
Laboratuvar: 0
AKTS: 2
Amaç

Bu dersin temel amacı, öğrencilerin Türk İslam sanatlarının tarihsel gelişimini, estetik değerlerini ve kültürel bağlamını disiplinlerarası bir yaklaşımla analiz edebilmelerini sağlamaktır. Ders kapsamında, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan süreçte mimari, tezhip, hat, çini, halı-kilim ve minyatür gibi sanat dallarında ortaya çıkan özgün formlar ve semboller analiz edilerek, İslam estetiği ile Türk kültürel mirası arasındaki etkileşim değerlendirilecektir. Öğrencilerin, Türk İslam sanatlarını çağdaş sanat pratikleri ve koruma politikaları bağlamında yorumlayabilecek kuramsal bir altyapı geliştirmeleri hedeflenmektedir.

Özet İçerik

Bu ders, sanat kavramının tanımı ve tarihsel süreç içinde kazandığı anlamlar çerçevesinde, İslam sanatının temel özelliklerini ve biçimsel gelişimini ele almayı amaçlamaktadır. İslam sanatının özellikle mimari alanındaki yansımaları; cami, mescit, medrese ve türbe gibi yapı tipleri üzerinden tarihsel bir bağlamda incelenecektir. Mimari eserlerin taşıdığı estetik ve sembolik değerler ile birlikte, yapıların süsleme programları—özellikle geometrik, bitkisel ve hat bezemeleri—çözümlemeye tabi tutulacaktır. Bununla birlikte, Türk-İslam coğrafyasında gelişim göstermiş olan hat, tezhip, minyatür, ebru ve katı‘ gibi kitap sanatları; üretim teknikleri, ikonografik kodları ve kültürel bağlamları üzerinden değerlendirilecektir. Ders kapsamında, bu sanat dallarının hem klasik dönem temsilcileri hem de modern yorumları üzerine disiplinlerarası bir bakış açısıyla eleştirel okumalar yapılması hedeflenmektedir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Sanat ve İslam sanatı kavramlarını yorumlar.
2.İslam coğrafyasında yapılmış önemli mimari eserleri tanır.
3.Mescit, cami ve medrese mimarisinin tarihsel gelişimini açıklar.
4.Mimaride uygulanan süsleme sanatlarını tanır.
5.Türk kitap sanatlarının genel özelliklerini açıklar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Çoruhlu, Y. (2019). Erken Devir Türk Sanatı. İstanbul: Ötüken Yayınları.
2.Aslanapa O. (1989). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
3.Yetkin, S. K. (1954). İslam Sanatı Tarihi. Ankara: AÜ. İlahiyat Fakültesi Yayınları.
4.Çam, N. (2000). İslamda Sanat Sanatta İslam. İstanbul: Akçağ Yayınları.
5.Ayverdi, E.H. (1989). Osmanlı Mimarisi Külliyatı. İstanbul: Fetih Cemiyeti Yayını.
6.Ferrari Kançal, N. (2016). Tasvir: Teori ve Pratik Arasında İslam Görsel Kültürü. İstanbul: Klasik Yayınları.
7.Kuban, Doğan. (2008). Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8.Sülün, M. (2020). Kur’an’dan San’ata-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
9.Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
10.Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
11.Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-II. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
12.Schick, İ. C., Muhommad Gharipour(2013). İslam Dünyasında Hat ve Mimari (Çev. Ayşen Anadol). İstanbul Albaraka Yayınları.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Sanat Kavramının Tanımlanması, Sanatın Temel Disiplinleri ve İlahiyat Bilimleriyle Olan İlişkisi
1. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
2. Hafta - Teorik
İslam´ın Sanata Bakışı ve İslam Sanatının Hususiyetleri
2. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
3. Hafta - Teorik
Erken Devir Türk Sanatı
3. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
4. Hafta - Teorik
Erken Dönem İslam Mimarisi (Hz. Muhammed ve Dört Halife Dönemi)
4. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
5. Hafta - Teorik
Müslüman Türk Devletlerinde Sanat
5. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
6. Hafta - Teorik
Büyük Selçuklu Dönemi Mimarisi
6. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
7. Hafta - Teorik
Anadolu Selçuklu Dönemi Mimarisi
7. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
8. Hafta - Teorik
Osmanlı Dönemi Mimarisi
8. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
9. Hafta - Teorik
Türk İslam Sanatlarında Dokumacılık (Halı, Kilim ve Kumaş Sanatı)
9. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
10. Hafta - Teorik
Türk İslam Mimarisinde Süsleme (Kalem işi, Ahşap, Taş İşçiliği ve Çini Sanatı)
10. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
11. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatları (Hat ve Tezhip Sanatı)
11. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
12. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatları (Minyatür ve Katı’ Sanatı)
12. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
13. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatları (Ebru ve Cilt)
13. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
14. Hafta - Teorik
Türk İslam Kitap Sanatlarında Estetik ve Dönem Sonu Genel Değerlendirme
14. Hafta - Ön Hazırlık
İlgili Konu Kapsamında Kitap, Makale, Tez ve İnternet Kaynaklarının İncelenmesi
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Sözlü Sınav1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders140235
Ödev1001
Dönem Ödevi1011
Bireysel Çalışma3116
Ara Sınav1415
Dönem Sonu Sınavı1617
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)55
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
PÇ-16
PÇ-17
PÇ-18
PÇ-19
PÇ-20
OÇ-1
4
4
5
4
4
4
OÇ-2
3
5
5
3
3
3
OÇ-3
3
3
5
3
3
3
OÇ-4
3
3
5
3
3
3
OÇ-5
3
4
5
3
3
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026