
| Ders Kodu | : İL499 |
| Ders Türü | : Seçmeli |
| Ders Grubu | : Lisans |
| Eğitim Dili | : Türkçe |
| Staj Durumu | : Yok |
| Teori | : 2 |
| Uyg. | : 0 |
| Kredi | : 2 |
| Laboratuvar | : 0 |
| AKTS | : 4 |
Bu dersin amacı, Türk İslam sanat geleneği içinde önemli bir yere sahip olan kitap sanatlarını tarihsel, teknik ve estetik boyutlarıyla ele alarak öğrencilerin bu alanlara dair kuramsal ve görsel analiz becerileri geliştirmelerini sağlamaktır. Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt gibi kitap sanatlarının ortaya çıkışı, gelişimi ve sanatkârları incelenerek, öğrencilerin bu sanatları İslam medeniyetinin bilgi, estetik ve kültür anlayışı bağlamında değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir. Aynı zamanda kitap sanatlarının yazma kültürü, usta-çırak ilişkisi, atölye düzeni ve sanat üretim süreçleriyle olan ilişkisi ortaya konacaktır.
Bu ders, İslam medeniyetinin yazılı kültürü çerçevesinde şekillenen ve yüzyıllar boyunca gelişerek özgün bir estetik kimlik kazanan Türk İslam kitap sanatlarını kapsamlı biçimde ele alır. Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt gibi temel kitap sanatları; tarihsel süreçleri, teknik uygulamaları, üslupları ve sanatkârları bağlamında incelenir. Ders kapsamında, bu sanatların yazma eser kültürü içindeki işlevi, üretim ortamları (nakkaşhâne, mektep, atölye) ve sanat üretiminde etkili olan usta-çırak ilişkileri de değerlendirilir. Ayrıca kitap sanatlarının İslam estetik anlayışı, bilgi aktarımı ve kültürel hafızadaki yeri görsel ve kavramsal analizlerle ele alınır. Öğrencilerin, bu sanat dallarına ait örnekleri tarihsel, kültürel ve sanatsal bağlamda yorumlayabilmeleri amaçlanır.
| 1. | Türk İslam kitap sanatlarının tarihsel gelişimini, dönemsel özelliklerini ve temel kavramlarını açıklar. |
| 2. | Hat, tezhip, minyatür, ebru ve cilt sanatlarının teknik ve estetik yönlerini tanır ve karşılaştırmalı olarak analiz eder. |
| 3. | Türk İslam kitap sanatlarında öne çıkan sanatkârları ve bu sanatların üretiminde etkili olan atölye sistemlerini değerlendirir. |
| 4. | Kitap sanatlarını İslam medeniyetinin bilgi, estetik ve kültür anlayışı çerçevesinde yorumlar. |
| 5. | Görsel malzeme üzerinden kitap sanatlarına dair üslup, motif ve bezeme analizleri gerçekleştirir. |
| 1. | Özcan, A.R. (2015). Hat ve Tezhip Sanatı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. |
| 2. | Tiryaki, Y. (2025). Türk Sanatları Ebru. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı |
| 3. | Yetkin, S. K. (1954). İslam Sanatı Tarihi. Ankara: AÜ. İlahiyat Fakültesi Yayınları. |
| 4. | Çam, N. (2000). İslamda Sanat Sanatta İslam. İstanbul: Akçağ Yayınları. |
| 5. | Mesara, G. (1991). Türk Sanatında İnce Kağıt Oymacılığı. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. |
| 6. | Ferrari Kançal, N. (2016). Tasvir: Teori ve Pratik Arasında İslam Görsel Kültürü. İstanbul: Klasik Yayınları. |
| 7. | Sülün, M. (2020). Kur’an’dan San’ata-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. |
| 8. | Sülün, M. (2020). Kur’an’dan San’ata-II. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. |
| 9. | Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-I. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. |
| 10. | And, M. (2014). Osmanlı Tasvir Sanatları 1: Minyatür. İstanbul, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. |
| 11. | Yazır, B. (2024). Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli-II. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. |
| 12. | Schick, İ. C., Muhommad Gharipour(2013). İslam Dünyasında Hat ve Mimari (Çev. Ayşen Anadol). İstanbul Albaraka Yayınları. |
| Değerlendirme Türü | Adet | Yüzde |
|---|---|---|
| Derse Katılım (Performans) | 1 | %5 |
| Sözlü Sınav | 1 | %5 |
| Ara Sınav (Vize) | 1 | %30 |
| Dönem Sonu Sınavı (Final) | 1 | %60 |
| Etkinlik | Sayısı | Ön Hazırlık | Süre | Toplam Iş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|---|
| Kuramsal Ders | 14 | 3 | 2 | 70 |
| Dönem Ödevi | 1 | 1 | 1 | 2 |
| Okuma | 1 | 2 | 1 | 3 |
| Bireysel Çalışma | 1 | 2 | 1 | 3 |
| Ara Sınav | 1 | 8 | 1 | 9 |
| Dönem Sonu Sınavı | 1 | 12 | 1 | 13 |
| TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat) | 100 | |||
PÇ-1 | PÇ-2 | PÇ-3 | PÇ-4 | PÇ-5 | PÇ-6 | PÇ-7 | PÇ-8 | PÇ-9 | PÇ-10 | PÇ-11 | PÇ-12 | PÇ-13 | PÇ-14 | PÇ-15 | PÇ-16 | PÇ-17 | PÇ-18 | PÇ-19 | PÇ-20 | |
OÇ-1 | 3 | 3 | 3 | 4 | 4 | |||||||||||||||
OÇ-2 | 3 | 3 | 4 | 4 | ||||||||||||||||
OÇ-3 | 3 | 3 | 4 | 4 | ||||||||||||||||
OÇ-4 | 3 | 3 | 3 | 4 | 4 | |||||||||||||||
OÇ-5 | 3 | 3 | ||||||||||||||||||