Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Tefsir Tarihi ve Usulü ( Arapça )
Ders Kodu: İL106
Ders Türü: Zorunlu
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 4
Uyg.: 0
Kredi: 4
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Bu derste, tefsir tarihine ve usulüne dair kavramlar, konular ve kaynaklar incelenerek, bu alanlarda oluşan bilgi ve yöntem birikiminin bilimsel esaslara uygun şekilde değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Tefsirin tarihsel gelişim süreci boyunca ortaya çıkan yaklaşımlar, ekoller ve metotlar ele alınarak, sağlam bir tefsir kültürü ve metodolojisi oluşturulması hedeflenmektedir. Bu kapsamda, Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılması ve yorumlanması sürecinde müfessirlerin, dönemsel ihtiyaçlar ve sorunlar doğrultusunda benimsedikleri farklı yaklaşım tarzları ile tefsir esasları değerlendirilecektir. Ayrıca, on dört asırlık tefsir tarihinin seyrinde öne çıkan önemli şahsiyetler, düşünce akımları ve ekoller; muhteva ve yöntem açısından karakteristik yönleriyle tanıtılarak, günümüzün dini ve toplumsal problemleri karşısında ihtiyaç duyulan bilgi, yaklaşım, çözüm ve yöntemleri içeren, bilimsel temellere dayalı bir tefsir formasyonunun kazandırılması da dersin temel amaçları arasındadır.

Özet İçerik

Bu derste, Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılması için gerekli temel bilgiler verilmiş ve ilahi kaynak oluşu gerçeği öğrencilere kazandırılmıştır. Öğrenciye tefsirin ortaya çıkış nedenleri kavratılarak, Kur’an’ın anlaşılması sürecinde oluşan farklı eğilimler hakkında bilgi sunulmuştur. Klasik ve modern tefsir akımlarına dair bilgiler verilmiş, bu iki tefsir dönemi arasında sağlam köprüler kurulmuştur. Selçuklu ve Osmanlı tefsir düşüncesi incelenmiştir. Kur’ân’ın niteliği ile birlikte anlaşılması ve yorumlanmasına dair farklı yaklaşım, akım ve ekoller hakkında temel bilgiler işlenmiştir. Bunların yanında Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılması ve yorumlanması sürecinde esas alınan bilimsel ilke ve esaslardan hareketle sağlam bir tefsir metodolojisi oluşturulmuştur. Tefsir tarihi ve usulüne dair kavram, konu ve kaynaklar detaylı olarak incelenmiş; bu alanda ortaya konan bilgi ve metot birikimi tespit edilmiştir. Böylece Kur’ân-ı Kerîm’in 14 asırlık tarihsel gelişim sürecinde benimsenen ilkeler, esaslar ve sistemler analiz edilerek, günümüzde Kur’an’ın doğru anlaşılmasına katkı sağlayacak hususlar üzerinde durulmuştur.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Kur’an’ın anlaşılması için gerekli temel bilgiler edinilmiş olur.
2.Kur'an'ın kaynağının ilahi oluşu gerçeği öğrenciler tarafından kavranır.
3.Tefsirin ortaya çıkış nedenleri kavranır.
4.Kur'an'ın anlaşılması konusunda ortaya çıkan farklı eğilimler hakkında bilgi edinilir.
5.Klasik ve modern tefsir akımları öğrenilir.
6.Klasik ve modern tefsir tarihi arasında sağlam köprüler kurulur.
7.Kur’ân’ın niteliği hakkında ve Kur’ân’ın anlaşılması ve yorumlanması yönündeki farklı yaklaşım, akım ve ekoller hakkında temel bilgilere sahip olunur.
8.Tefsirin Usulü’nün ortaya çıkış nedenlerini kavrar.
9.Klasik dönemdeki tefsir usulü tartışmalarına vakıf olur.
10.Modern dönemdeki tefsir usulü tartışmalarına vakıf olur.
11.Kavâidü’t-tefsir, ulûmu’l-Kur’ân ve tefsir usulü arasındaki farkları bilir.
12.Kur’ân’ın getirdiği yüksek ahlâkî ve mânevî değerleri, çağdaş dünyaya aktarabilme yeteneği kazanır.
13.Kur’ân’ın mutlak doğru; yorumlarının ise şartlı doğru olduğu bilincine varır ve buna göre seçmeci davranma alışkanlığını kazanır.
14.Öğrenci, Kur’ân’ın ilâhî bir kitap olarak evrensel ölçeklerde mesajlar verdiğini kavrar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Celâledin Suyûtî, el-İtkân fî Ulûmil-Kur'ân, Kahire: Mektebetü Dâri´t-Türâs, 1985.
2.Halid Abdurrahman Akk, Usûlü´t-Tefsîr ve Kavâiduhû, Beyrut: Dâru´n-Nefâis, 1986.
3.Menna Kattân, Mebâhis fî Ulûmi´l-Kur´ân, Beyrut: Müessesetü´r-Risâle, 1981.
4.Muhammed Abdülazim, Zürkânî, Menâhilu'l-İrfân fî Ulûmi´l-Kur´ân, Kahire: Dâru İhyâi´t-Türâsi´l-Arabî, ts.
5.Muhsin Demirci, Tefsir Usulü, İstanbul: İFAV Yayınları, 2008.
6.Muhsin Demirci, Tefsir Tarihi, İstanbul: İFAV Yayınları, 2008.
7.Ömer Faruk Demireşik, Selçuklu Müfessirleri (XI–XIV. YY), İstanbul: Erkam Yayınları, 2023
8.Mehmet Akif Koç (ed), Kur’ân İlimleri ve Tefsir Tarihi El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayınları, 2021
9.Komisyon, Tefsir Tarih ve Usulü, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2015
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Dersin içeriği ve kaynakları hakkında genel bilgi; Temel kavramların tanıtımı; Tefsir Tarihi ve Usulü’nün diğer ilahiyat dersleriyle İlişkisi; Kur’ân’ın iç düzeni; Kur’ân’ın nüzulü, cemî, metinleşmesi, hareke ve noktalanması
1. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
2. Hafta - Teorik
Erken Dönem Tefsir Faaliyetleri (Hz. Peygamber, sahâbe ve Tâbiûn Dönemi Tefsir Anlayışı); Rivayet ve Dirayet Ağırlıklı Tefsirler; Tefsirde İsrâiliyât, isnad ve Mevzu/Zayıf Haber Kullanımı
2. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
3. Hafta - Teorik
Selçuklu, Osmanlı ve Son Dönem Tefsir Faaliyetleri
3. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
4. Hafta - Teorik
Ekol Merkezli Tefsir Yazımı; Lügavî, İşârî, Fıkhî ve Felsefî Tefsirler
4. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
5. Hafta - Teorik
Mezhebî/Fırka Tefsirleri
5. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
6. Hafta - Teorik
Bilimsel/ilmî, İctimâî, Edebî ve Konulu Tefsir
6. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
7. Hafta - Teorik
Tefsir Usulü’nün Doğuşu, Mahiyeti ve Ulûmu’l-Kur’ân ile İrtibatı; Mekkî-Medenî; Fevâtihu’s-Suver; Esbâb-ı Nüzûl
7. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
8. Hafta - Teorik
Muhkem ve müteşâbih; Hurûf-ı Mukattaa
8. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
9. Hafta - Teorik
İ‘câzü’l-Kur’ân; Hakikat ve Mecâz; Aksâmü’l-Kur’ân
9. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
10. Hafta - Teorik
Garîbü’l-Kur’ân; Vücûh ve Nezâir
10. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
11. Hafta - Teorik
Müşkilü’l-Kur’ân, Tekrârü’l-Kur’ân
11. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
12. Hafta - Teorik
Kısasü’l-Kur’ân, Fedâilü’l-Kur’ân
12. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
13. Hafta - Teorik
Nâsih ve Mensûh; Münâsebâtü’l-Kur’ân
13. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
14. Hafta - Teorik
Dersin Genel Değerlendirilmesi
14. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Sözlü Sınav1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders141242
Ödev2408
Okuma53225
Bireysel Çalışma54230
Ara Sınav1527
Dönem Sonu Sınavı1628
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)120
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
PÇ-16
PÇ-17
PÇ-18
PÇ-19
PÇ-20
OÇ-1
5
5
3
3
4
3
4
4
5
3
4
5
3
3
4
4
4
4
4
5
OÇ-2
5
5
4
5
5
4
4
5
3
4
5
5
3
3
5
5
4
4
5
5
OÇ-3
5
5
4
4
4
5
5
4
4
4
4
4
4
2
4
4
3
4
4
5
OÇ-4
5
4
3
3
3
3
3
3
4
2
4
5
2
1
3
4
3
3
4
4
OÇ-5
5
5
4
2
4
4
4
4
3
3
4
4
2
1
2
4
3
4
5
4
OÇ-6
4
4
3
3
3
3
3
4
4
2
3
4
2
1
2
5
4
4
4
5
OÇ-7
5
5
4
3
4
4
4
3
3
2
4
5
2
1
3
4
3
4
5
4
OÇ-8
5
5
4
3
4
3
4
4
4
2
3
4
1
2
3
4
4
4
4
5
OÇ-9
4
4
3
4
4
4
3
3
3
2
4
3
3
1
2
5
4
3
5
4
OÇ-10
5
5
4
4
5
3
4
4
3
3
4
5
2
1
3
4
3
4
4
5
OÇ-11
5
5
3
3
4
4
3
4
4
3
4
3
2
1
3
4
3
4
5
4
OÇ-12
5
5
4
4
4
3
4
4
4
3
4
4
1
2
1
3
4
3
4
5
OÇ-13
5
5
3
3
3
4
3
3
3
3
3
4
2
1
2
4
4
4
4
5
OÇ-14
5
5
4
4
4
4
4
3
4
2
3
3
1
2
3
4
3
3
5
5
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026