Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
İslam Hukuku Usulü ( Arapça )
Ders Kodu: İL303
Ders Türü: Zorunlu
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 4
Uyg.: 0
Kredi: 4
Laboratuvar: 0
AKTS: 4
Amaç

İslam'da dini bilginin ölçüsü üzerine nazari bir perspektif geliştiren fıkıh usulü ilmi, sadece fıkıh için değil, aynı zamanda diğer İslami ilimler için de bir metodoloji oluşturmuştur. Bu bakımdan bir ilim talibinin fıkıh usulünü hakkıyla tahsil etmesi, onun doğru ve hak dini bilginin ölçütlerini ve batıl iddiaların bundan nasıl ayırt edileceğine ilişkin kriterleri görmesi açısından son derece önemlidir. Bu derste fıkıh usulünün bu çerçevede işlenmesi ve bir ilahiyat mezununun mutlaka sahip olması gereken bu nosyonun kazandırılması amaçlanmaktadır.

Özet İçerik

Dersin içeriği, fıkıh usulü ilminin amacı, işlevi, tarihi ve literatürünün yanı sıra sahih dini bilginin temellendirilmesi amacıyla geliştirilmiş olan yöntemler ve temel kavramlardan oluşmaktadır. Bu bağlamda İslam hukukunda hükümlerin kaynakları olan Kur'an, Sünnet ve icma ile hüküm çıkarma metodları kabul edilen kıyas ve istihsan konuları ele alınmaktadır. Bununla beraber kaynakların anlaşılması için lafızların manaları ve taksimleri konularıyla beyan, nesih, tearuz, tercih ve tevil meseleleri dersin temel tartışma noktalarını oluşturmaktadır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.İslam Hukuk usulünün oluşumu, gelişimi ve kaynaklarını tanıyabilme
2.Hüküm çıkarma yöntemlerini tanıyabilme
3.Tarihi süreçte ve günümüzde ortaya çıkan hadis ve sünnet konularıyla ilgili tartışmalı meseleleri yorumlayabilme
4.İlahiyat alanındaki ortaya çıkacak yeni problemleri Kur’an, Sünnet ve bunlara bağlı diğer delillerden yararlanarak bilimsel anlamda ifade edebilme.
5.İslam düşüncesinin oluşum ve gelişim sürecini yorumlayabilme
6.İlmi disiplin ve bilimsel verilere bağlı olarak İslam hukukunun diğer yan dallarla bilgi alış verişi ve paylaşımını geliştirebilme
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Yunus Apaydın, İslam Hukuk Usulü, Kimlik Yayınları, 2016
2.Zekiyyüddin Şaban, İslam Hukuk İlminin Esasları, TDV Yayınları, 2012
3.Asım Cüneyd Köksal, Fıkıh Usulünün Mahiyeti ve Gayesi, İSAM Yayınları, 2008
4.İbrahim Kafi Dönmez, Fıkıh Usulü İncelemeleri, İSAM Yayınları, 2008
5.Abdülazîz el-Buhârî, Keşfü’l-esrâr
6.Büyük Ali Haydar Efendi, Usul-i Fıkıh Dersleri
7.Ahmet Yaman, Fetva Usulü ve Adabı, İFAV, 2017
8.Yunus Apaydın, Fıkhın Kaynakları, Ay Yayınları, 2016
9.Bilal Aybakan, Fıkıh İlminin Oluşum Sürecinde İcma, İz, 2003
10.Debûsî, Takvimu'l-Edille
11.Hasan Kâfî Akhisârî, Şerhu Semtil Vüsul İla İlmil Usul
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Giriş: Fıkıh Usulünün Amacı, İşlevi, Tarihi ve Diğer İslami İlimlerle İlişkisi
1. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
2. Hafta - Teorik
Delil: Kavram ve Taksim - Kitab Delili
2. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
3. Hafta - Teorik
Lafızlar-1: Manaya Delaletleri Açısından Lafızlar
3. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
4. Hafta - Teorik
Lafızlar-2: Hüküm İfade Etmesi Açısından Lafızlar
4. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
5. Hafta - Teorik
Beyan, Nesih, Tearuz, Tercih, Tevil
5. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
6. Hafta - Teorik
Sünnet
6. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
7. Hafta - Teorik
İcma
7. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
8. Hafta - Teorik
Kıyas-1: Kavramsal Çerçeve
8. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
9. Hafta - Teorik
Kıyas-2: Şartlar ve Rükünler - İlleti Tespit Yöntemleri
9. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
10. Hafta - Teorik
Talî Deliller-1: İstihsan, İstıslah/Maslahat
10. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
11. Hafta - Teorik
Tali Deliller-2: Örf, İstıshab, Sedd-i Zerîa
11. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
12. Hafta - Teorik
Hüküm: Kavram, Kısımlar ve Konu (Mahkûm Fîh)
12. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
13. Hafta - Teorik
İçtihat: Kavram, Kısımlar ve Şartları
13. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
14. Hafta - Teorik
Genel Değerlendirme
14. Hafta - Ön Hazırlık
Kitap, İnternet ve Kütüphane Taraması
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Sözlü Sınav1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders141470
Okuma61112
Bireysel Çalışma61112
Ara Sınav1415
Dönem Sonu Sınavı1112
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)101
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
PÇ-16
PÇ-17
PÇ-18
PÇ-19
PÇ-20
OÇ-1
3
2
3
4
3
3
3
4
3
3
5
1
2
2
2
OÇ-2
2
4
1
1
2
3
1
5
5
5
4
3
4
5
OÇ-3
1
2
2
1
5
5
2
2
5
4
5
3
4
OÇ-4
5
4
5
4
5
5
4
5
5
4
5
3
4
5
5
OÇ-5
1
2
3
3
5
1
3
2
3
3
2
3
4
4
OÇ-6
2
3
2
5
5
4
1
2
2
2
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026