Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Metasezgiseller ve Evrimsel Hesaplama
Ders Kodu: MCS539
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: İngilizce
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 6
Amaç

Bu dersin amacı, karmaşık ve analitik olarak çözülmesi güç optimizasyon problemlerine yönelik meta-sezgisel yöntemleri ve evrimsel hesaplama tekniklerini teorik ve uygulamalı yönleriyle öğretmektir. Öğrencilerin, doğadan esinlenen algoritmaların çalışma prensiplerini anlamaları, tek ve çok amaçlı optimizasyon problemlerine uygun çözüm yöntemlerini tasarlayabilmeleri ve gerçek dünya problemlerine bu algoritmaları etkin şekilde uygulayabilmeleri hedeflenmektedir. Ders kapsamında ayrıca, öğrencilerin alanla ilgili güncel bilimsel literatürü tarayabilme, akademik makaleleri eleştirel bir bakış açısıyla okuyup analiz edebilme ve elde ettikleri bilgileri yorumlayarak kendi çalışmalarına entegre edebilme becerilerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bunun yanı sıra hiperparametre optimizasyonu, öznitelik seçimi ve vekil-modelleme (surrogate modeling) gibi güncel ve uygulamalı yapay zeka süreçlerinde meta-sezgisel yöntemlerin rolünü kavrayarak mühendislik problemlerine yenilikçi çözümler üretebilme yetkinliği kazandırılması hedeflenmektedir.

Özet İçerik

Bu ders; genetik algoritmalar, diferansiyel evrim, sürü zekâsı tabanlı yöntemler (PSO, ACO, ABC vb.) ve diğer doğadan esinlenen meta-sezgisel algoritmaların temel yapıları, varyasyon operatörleri ve optimizasyon süreçleri üzerine kapsamlı bir giriş sunar. Tek amaçlı ve çok amaçlı optimizasyon problemleri için NSGA-II, SPEA2 gibi evrimsel çok amaçlı algoritmalar ayrıntılı olarak ele alınır. Ayrıca, makine öğrenimi süreçlerinde meta-sezgisel yöntemlerin kullanımı çerçevesinde hiperparametre optimizasyonu, öznitelik seçimi, model iyileştirme stratejileri ve vekil-modelleme yaklaşımları işlenir. Ders kapsamında öğrencilerin, alanla ilgili güncel bilimsel makaleleri tarama, okuma, anlama ve eleştirel olarak değerlendirme becerileri geliştirilir; literatürde sunulan yöntemlerin karşılaştırmalı analizi ve yorumlanması üzerinde durulur. Ders, teorik anlatımı pratik uygulamalar, örnek problem çözümleri ve literatür inceleme çalışmaları ile destekleyerek öğrencilerin hem gerçek dünyadaki optimizasyon problemlerine uygun meta-sezgisel çözümler geliştirebilmelerini hem de akademik araştırma süreçlerine etkin katılım sağlayabilmelerini hedefler.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Metaheuristic ve evrimsel algoritmaların temel prensiplerini açıklayabilir ve bu algoritmaların hangi tür problemler için uygun olduğunu değerlendirebilir.
2.Alanla ilgili güncel bilimsel literatürü tarayabilir, metaheuristic ve evrimsel algoritmalar üzerine yazılmış akademik çalışmaları anlayabilir, analiz edebilir ve farklı yöntemleri karşılaştırarak yorumlayabilir.
3.Tek amaçlı ve çok amaçlı optimizasyon problemlerini formüle ederek uygun evrimsel ve meta-sezgisel çözümleri seçebilir, uygulayabilir ve sonuçları yorumlayabilir.
4.Metaheuristic yöntemleri kullanarak hiperparametre optimizasyonu ile modern yapay zeka süreçlerinde performans artırıcı stratejiler geliştirebilir.
5.Metaheuristic yöntemleri kullanarak öznitelik seçimi ile modern yapay zeka süreçlerinde performans artırıcı stratejiler geliştirebilir.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Nature-Inspired Algorithms and Applied Optimization , Xin-She Yang
2.Metaheuristic Optimization: Nature-Inspired Algorithms, Swarm and Computational Intelligence Modestus O. Okwu & Lagouge K. Tartibu
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Ön Hazırlık
Metaheuristik nedir, neden kullanılır; eniyileme, doğadan esinlenme kavramları; dersin hedefleri.
2. Hafta - Ön Hazırlık
Genetik kavramı, popülasyon, fitness, seçilim, çaprazlama, mutasyon.
3. Hafta - Ön Hazırlık
Sürekli & ayrık temsiller; kodlama, elitizm. Ödev: Basit GA uygulaması.
4. Hafta - Ön Hazırlık
Farklı evrimsel paradigmalara giriş; varyans kontrolü, strateji parametreleri.
5. Hafta - Ön Hazırlık
Diferansiyel Evrim algoritmasının temel prensipleri, parametre ayarı, avantajlar.
6. Hafta - Ön Hazırlık
Sürü zekası Parçacık Sürü Optimizasyonu’nun temel prensipleri.
7. Hafta - Ön Hazırlık
Karınca Koloni Optimizasyonu (ACO), Arı Kolonisi, Kuş / Hayvan esinli algoritmalar.
8. Hafta - Ön Hazırlık
Bat algoritması, Firefly algoritması
9. Hafta - Ön Hazırlık
Çok amaçlı optimizasyon problemleri Pareto optimalite, NSGA-II, SPEA2 gibi algoritmalar.
10. Hafta - Ön Hazırlık
Hiperparametre Optimizasyonu
11. Hafta - Ön Hazırlık
Özellik Seçimi
12. Hafta - Ön Hazırlık
Vekil Modelleme
13. Hafta - Ön Hazırlık
Projeler ve Sunumlar
14. Hafta - Ön Hazırlık
Projeler ve Sunumlar
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Sunum1%5
Rapor1%10
Proje1%15
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%70
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders143384
Proje122325
Sunum19110
PDÖ Raporu19110
Dönem Sonu Sınavı120121
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)150
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
OÇ-1
5
OÇ-2
5
5
OÇ-3
5
5
5
OÇ-4
5
5
OÇ-5
5
5
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026