Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Klasik Şiirde Dinî Muhteva
Ders Kodu: İST506
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Klasik Türk şiirindeki dinî ve tasavvufi muhtevanın nasıl ve hangi unsurlarla yer aldığını, klasik şiirin en yaygın nazım şekli olan gazel merkeze alınarak göstermek; öğrencilerin gazellerdeki Kur’an ve hadis kaynaklı iktibas ve telmihleri, peygamber kıssalarını, dinî ve tasavvufi terimleri ve bunların sembolik karşılıklarını tanıyabilmelerini ve şiirin anlam dünyasını bu çerçevede yorumlayabilmelerini sağlamaktır.

Özet İçerik

Klasik şiirde din ve şiir ilişkisi; dinî ve tasavvufi muhtevanın kaynakları; gazelde hakikî–mecazî aşk ve anlam katmanları; Kur’an ve hadislerden iktibas ve telmih; peygamber kıssalarının gazeldeki karşılıkları; dinî ve tasavvufi terimler; bülbül, gül, mum, pervane gibi imgelerin tasavvufi karşılıkları; seçilmiş gazeller üzerinde muhteva çözümlemesi ve şerh uygulamaları.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Klasik Türk şiirinde din ve şiir ilişkisini kavrar; şiirin anlam dünyasını besleyen dinî ve tasavvufi temel kaynakları (Kur'an, hadis, kıssalar vb.) açıklar.
2.Gazel formundaki sevgili-âşık-rakip kurgusunu hakikî ve mecazî aşk bağlamında analiz ederek şiirdeki çok katmanlı anlam yapısını çözümler.
3.Seçilmiş gazellerde yer alan Kur'an ayetleri ile hadislere yönelik iktibas ve telmihleri tespit eder, bu unsurların beyte kattığı anlamı yorumlar.
4.Klasik şiirde sıklıkla kullanılan peygamber kıssalarını (Hz. Âdem, Hz. Yûsuf, Hz. Süleyman vb.) ve dinî-tasavvufi sembolleri (şarap, meyhane, pervane vb.) arka plan bilgisiyle birlikte tanır.
5.Akademik şiir şerhi metodolojisini kullanarak farklı dönem şairlerine (Fuzûlî, Nâbî, Şeyh Gâlib vb.) ait gazeller üzerinde dinî-tasavvufi muhteva analizi yapar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Akün, Ömer Faruk. Divan Edebiyatı. İstanbul: İSAM Yayınları.
2.Canım, Rıdvan. Divan Edebiyatının Kaynakları. İstanbul: Akıl Fikir Yay.
3.Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka Yay.
4.Güzel, Abdurrahman. Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Akçağ Yay.
5.Kara, Ömer. Divan Edebiyatının Dinî Kaynakları. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yay.
6.Levend, Agah Sırrı. Divan Edebiyatı: Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar. İstanbul: Dergâh Yay.
7.Onay, Ahmet Talat. Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. Ankara: Akçağ Yay.
8.Öztoprak, Nihat vd. Eski Türk Edebiyatı Metin Şerhi 17-19. Yüzyıllar. İstanbul: İdeal Kültür Yay.
9.Pala, İskender. Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yay.
10.Şentürk, Ahmet Atillâ. Osmanlı Şiiri Antolojisi. İstanbul: Yapı Kredi Yay.
11.Tarlan, Ali Nihad. Fuzûlî Divanı Şerhi. Ankara: Akçağ Yay.
12.TDV İslâm Ansiklopedisi, ilgili maddeler.
13.Tökel, Dursun Ali. Divan Şiirinde Mitolojik Unsurlar (Şahıslar Mitolojisi). Ankara: Akçağ Yay.
14.Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yay.
15.Yılmaz, Ozan vd., Beyitler Arasında Açıklamalı Divan Şiiri Antolojisi. İstanbul: Kesit Yay.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Dersin tanıtımı; klasik şiirde din ve şiir ilişkisi; dinî tasavvufi şiirin muhteva kaynakları (Kur’an, hadis, kıssalar, tasavvuf).
2. Hafta - Teorik
Gazel ve Dinî Muhteva: Gazelin yapısı, hakikî–mecazî aşk ve sevgili–âşık–rakip kurgusunun anlam katmanları.
3. Hafta - Teorik
Kur’an’dan İktibaslar ve Telmihler: Kavramlar, çeşitleri ve gazellerdeki örnekler.
4. Hafta - Teorik
Hadislerden İktibaslar ve Telmihler: Gazellerdeki hadis ve sünnet unsurları.
5. Hafta - Teorik
Peygamber Kıssaları: Hz. Âdem, Hz. Nûh, Hz. İbrâhîm ve Hz. Mûsâ kıssalarının gazeldeki karşılıkları.
6. Hafta - Teorik
Peygamber Kıssaları: Hz. Yûsuf, Hz. Yakub, Hz. Süleyman, Hz. Eyüp ve Hz. İsa kıssaları.
7. Hafta - Teorik
Dinî Terimler ve Şiirdeki Karşılıkları
8. Hafta - Teorik
Şiirdeki Tasavvufi Terimler: Makam, hâl, fenâ, beka, vahdet, kesret, tecelli.
9. Hafta - Teorik
Şiirdeki Tasavvufi Terimler ve Sembol Dünyası: Aşk, zikir, şarap, meyhane, pervane, bülbül, rakip.
10. Hafta - Teorik
Şiir Şerhi Metodu: Şiir şerhi nasıl yapılır?
11. Hafta - Teorik
Tasavvufî Gazeller: Fuzûlî, Niyâzî-i Mısrî, Şeyh Gâlib ve İsmail Hakkı Bursevî’den seçme gazeller.
12. Hafta - Teorik
Divan Şairlerinin Gazellerinde Dinî Muhteva: Bâkî, Nâbî ve Şeyhülislâm Yahyâ’dan seçme gazeller.
13. Hafta - Teorik
Dinî Muhtevanın Yorumu.
14. Hafta - Teorik
Genel Değerlendirme.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Ödev1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders142370
Ödev35118
Sunum35118
Ara Sınav110111
Dönem Sonu Sınavı113114
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)131
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
5
4
3
4
5
2
OÇ-2
4
5
3
4
5
3
OÇ-3
4
5
3
5
5
4
OÇ-4
5
5
3
4
5
3
OÇ-5
4
5
4
5
5
5
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026