Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Cami Musikisi Geleneği ve Uygulamaları
Ders Kodu: İST520
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Cami musikisinin tarihsel gelişimini, kaynaklarını, türlerini ve icra geleneklerini müzikolojik bir yaklaşımla incelemek; öğrencilerin cami musikisi örneklerini makam, melodik seyir, ritim, metin–musiki ilişkisi ve icra üslubu bakımından çözümlemelerini sağlamak; farklı dönemlere ve icracılara ait örnekleri karşılaştırarak gelenek, aktarım ve değişim süreçlerini eleştirel biçimde değerlendirmelerine ve bu alanda bilimsel araştırma yürütebilmelerine yönelik bilgi ve beceri kazandırmaktır.

Özet İçerik

Cami musikisinin kavramsal çerçevesi, tarihsel gelişimi ve Türk din musikisi içerisindeki yeri; yazılı, görsel ve işitsel kaynakları; cami ve tekke musikisinin ortak ve farklı özellikleri; ezan, kamet, salâ, tekbir, salât-ı ümmiyye, tesbihat ve cami ortamında icra edilen diğer dinî musiki örnekleri; Kur’an tilavetinin cami musikisiyle ilişkisi ve kendine özgü icra esasları; makam, seyir, geçki, serbest ritim, usul, prozodi ve tavır özellikleri; müezzinlik, cumhur icrası ve meşk yoluyla aktarım; cami akustiğinin icraya etkisi; tarihî ve güncel kayıtların karşılaştırmalı çözümlemesi ile cami musikisi araştırmalarında yöntem ve etik konuları ele alınır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Cami musikisinin kavramlarını, türlerini ve tarihsel gelişimini kaynaklara dayalı olarak açıklar.
2.Yazılı ve işitsel kaynakları köken, güvenilirlik, temsil niteliği ve kullanım sınırlılıkları bakımından değerlendirir.
3.Seçilmiş örnekleri makam, seyir, ritmik yapı, prozodi ve icra üslubu bakımından çözümler.
4.Kur’an tilavetinin kendine özgü esaslarını gözeterek tilavet ile diğer cami musikisi icraları arasındaki ilişkileri değerlendirir.
5.Farklı icracı ve dönemlere ait kayıtları karşılaştırarak aktarım, süreklilik ve değişim süreçlerini tartışır.
6.Cami musikisi alanında araştırma etiğine uygun, kaynak ve kayıt temelli bir çalışma hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Turabi, Ahmet Hakkı (ed.). Türk Din Mûsikîsi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları. Özcan, Nuri. “Cami Mûsikisi.” TDV İslâm Ansiklopedisi. Koca, Fatih. İslam Medeniyetinde Salâ ve Salavat Geleneği. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Ergun, Sadettin Nüzhet. Türk Musikisi Antolojisi. 2 cilt. İstanbul, 1942–1943. Özcan, Nuri. Onsekizinci Asırda Osmanlılarda Dinî Musikî. Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 1982. Koca, Fatih. “Dinî Mûsikî Formu Olarak Salât u Selâm Kültürü.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Cami musikisinin kavramsal çerçevesi ve araştırma alanı: Türk din musikisi içerisindeki yeri, kapsamı, türlerin sınıflandırılması ve temel araştırma problemleri.
2. Hafta - Teorik
Cami musikisinin tarihsel gelişimi: Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde kurumlar, icracılar ve aktarım ortamları; tarih yazımında süreklilik ve değişim sorunu.
3. Hafta - Teorik
Cami musikisinin kaynakları ve araştırma yöntemleri: Yazmalar, güfte ve nota mecmuaları, biyografik kaynaklar, ses kayıtları ve sözlü tarih; kaynak tenkidi ve araştırma etiği.
4. Hafta - Teorik
Kur’an tilaveti ve musiki ilişkisi: Tecvit, mahreç, vakıf ve ibtidâ esaslarıyla ses ve makam kullanımının ilişkisi; tilavetin diğer cami musikisi icralarından ayrılan yönleri.
5. Hafta - Teorik
Ezan ve kamet: Metin, işlev ve icra yapısı; makam tercihi, seyir, cümleleme, karar ve ses sahası; vakitlere ilişkin icra teamüllerinin değerlendirilmesi.
6. Hafta - Teorik
Salâ ve salât ü selâm icraları: Kullanım bağlamları, metin çeşitliliği, melodik yapı ve üslup; bölgesel ve bireysel icra farklılıkları.
7. Hafta - Teorik
Tekbir ve salât-ı ümmiyye: Repertuvardaki yerleri; makam, ritmik yapı, prozodi ve toplu icra özellikleri; eserlerin aktarımı ve atıf meseleleri
8. Hafta - Teorik
Müezzinlik ve cumhur icrası: İbadet akışı içerisindeki sesli uygulamalar, görev paylaşımı, toplu icrada birlik ve karşılıklı icra ilişkileri.
9. Hafta - Teorik
Tesbihat, dua ve münâcât: Metin, işlev ve icra bağlamı; makam kullanımı, melodik kalıplar ve yerel uygulama farklılıkları.
10. Hafta - Teorik
Cami ortamında mevlid, ilahi ve kaside icrası: Dinî merasimlerde repertuvarın düzenlenmesi; türler arası geçişler ve cami–tekke repertuvarı ilişkisi.
11. Hafta - Teorik
Makam, seyir ve ritmik yapılanma: Cami musikisi örneklerinde makamın işlenişi, geçkiler, kalışlar ve kararlar; serbest ritimli ve usullü icraların karşılaştırılması.
12. Hafta - Teorik
Tavır, üslup ve meşk yoluyla aktarım: Süsleme, telaffuz, nefes, ses kullanımı ve yorum özellikleri; kayıtlar üzerinden icracı karşılaştırması.
13. Hafta - Teorik
Cami akustiği ve günümüzde icra: Yankılanma, sözün anlaşılabilirliği, icracının konumu ve seslendirme sistemleri; kayıt ortamının değerlendirmeye etkisi.
14. Hafta - Teorik
Araştırma sunumları ve genel değerlendirme: Öğrencilerin kaynak ve kayıt temelli çalışmalarını sunmaları; bulguların, yöntemlerin ve araştırma sınırlılıklarının tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
4
4
4
4
OÇ-2
4
2
3
4
4
4
OÇ-3
4
3
4
4
4
4
OÇ-4
4
4
4
4
4
4
OÇ-5
3
3
4
4
4
4
OÇ-6
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026