Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Geç Antik Çağda Dinî Müzik Kültürleri
Ders Kodu: İST525
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Geç Antik Çağ’da farklı dinî toplulukların ses, söz ve müzik pratiklerini tarihsel, toplumsal ve ritüel bağlamları içerisinde incelemek; öğrencilerin Yahudi, Hristiyan, geleneksel çoktanrılı ve erken İslam çevrelerine ilişkin kaynakları karşılaştırmalı biçimde değerlendirmelerini sağlamak; dinî kimlik, ibadet, aktarım ve kültürel etkileşim süreçlerini kanıta dayalı olarak araştırma becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Geç Antik Çağ’ın dönemlendirilmesi ve kültürel coğrafyası; dinî ses pratiklerine ilişkin terminoloji ve kaynak sorunları; geleneksel kültlerde ilahi ve tören uygulamaları; Yahudi topluluklarında kutsal metinlerin seslendirilmesi ve litürjik şiir; erken Hristiyanlıkta mezmur, ilahi ve cemaat katılımı ele alınır. Süryanice, Grekçe ve Kıptîce konuşulan Hristiyan çevrelerde seçilmiş dinî metin ve icra bağlamları; manastır ve şehir kiliselerinde ibadet düzeni; dinî otoritelerin ses, çalgı ve icraya ilişkin yaklaşımları incelenir. Erken İslam döneminde Kur’an tilaveti, ezan ve dinî ses ortamları karşılaştırmalı çerçevede değerlendirilir. Sözlü aktarım, metin–melodi ilişkisi, mekân, toplumsal katılım ve kültürler arası etkileşim üzerinde durulur; daha geç kaynaklardan geçmişe ilişkin çıkarım yapmanın sınırları tartışılır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Geç Antik Çağ’ın dinî ses pratiklerini tarihsel, coğrafi ve dilsel bağlamlarına yerleştirir.
2.Farklı geleneklerdeki dinî seslendirme biçimlerini, kullanılan kavramların anlam farklılıklarını gözeterek değerlendirir.
3.Yazılı, görsel ve mekânsal kaynakları tarihlendirme, temsil ve aktarım sorunları bakımından inceler.
4.Dinî metinlerin seslendirilmesini ibadet, öğretim, topluluk kimliği ve katılım açısından karşılaştırır.
5.Kültürler arası etkileşim ve süreklilik iddialarını kanıtları ve alternatif açıklamalarıyla birlikte sorgular.
6.Sınırlandırılmış bir araştırma problemi üzerine kaynak temelli çalışma hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Brown, Peter. Geç Antikçağ Dünyası. Çev. Turhan Kaçar. İstanbul: Alfa Yayınları. Hetto, Ozan. “Bizans Kilise Müziği Üzerine Bir Değerlendirme.” Seleucia 12 (2022): 215–229. Acara, Meryem. “Bizans Ortodoks Kilisesinde Liturji ve Liturjik Eserler.” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (1998): 183–201. Şen, Mehmet Emin. Süryani Ortodokslarda Kilise Müziği. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2020. Mustan Dönmez, Banu ve Mehmet Emin Şen. “‘Süryani Kadim Ortodoks Kilise Müziği’nde Kullanılan Makamların Anlamları Üzerine Kültürel Bir Analiz.” Eurasian Journal of Music and Dance 16 (2020): 34–55.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Geç Antik Çağ’ın tarihsel ve coğrafi çerçevesi: Dönemlendirme tartışmaları; Doğu Akdeniz, Anadolu, Suriye, Filistin, Mısır ve Arabistan arasındaki ilişkiler.
2. Hafta - Teorik
Kavramlar ve kaynaklar: İlahi, mezmur, dua, tilavet ve terennüm; dinî metinler, ibadet düzenlemeleri, yazıtlar, papirüsler, tasvirler ve mimari veriler.
3. Hafta - Teorik
Geleneksel çoktanrılı kültlerde dinî müzik: İlahi, tören alayı ve şenlik bağlamları; insan sesi, çalgılar ve kamusal katılım.
4. Hafta - Teorik
Geç Antik Yahudi topluluklarında dinî ses pratikleri: Kutsal metinlerin okunması, mezmurlar, dualar ve sinagog bağlamı; bölgesel çeşitlilik.
5. Hafta - Teorik
Yahudi litürjik şiiri ve sözlü aktarım: Piyyut örnekleri, metinsel yapı, ibadet içindeki işlev ve metin–melodi ilişkisinin araştırılmasındaki sorunlar.
6. Hafta - Teorik
Erken Hristiyanlıkta mezmur ve ilahi: Cemaat katılımı, karşılıklı ve cevaplı söyleyiş biçimleri; ibadet ile öğretim arasındaki ilişkiler.
7. Hafta - Teorik
Süryani Hristiyan çevrelerinde dinî şiir ve ses: Efrem’e atfedilen ilahilerden seçmeler; şiir, öğretim, dinî tartışma ve topluluk kimliği.
8. Hafta - Teorik
Grekçe konuşulan Hristiyan çevrelerde ilahi kültürü: Seçilmiş örneklerle şiirsel kuruluş, anlatı, ibadet işlevi ve Romanos çevresindeki ilahi geleneği.
9. Hafta - Teorik
Mısır’da Hristiyan topluluklar ve manastır ortamları: Mezmur, dua, dil çeşitliliği, gündelik ibadet düzeni ve toplu seslendirme.
10. Hafta - Teorik
Dinî otoriteler, ses ve icra tartışmaları: Çalgılar, bedensel hareket, toplumsal roller ve uygun icra anlayışları; yasaklayıcı ve yönlendirici metinlerin yorumlanması.
11. Hafta - Teorik
Dinî mekânlar ve işitsel katılım: Sinagog, kilise, manastır ve açık alanlarda ses; icracı konumu, topluluk düzeni ve ritüel hareket.
12. Hafta - Teorik
Erken İslam döneminde dinî ses ortamları: Kur’an tilaveti, ezan, insan sesi ve cemaat; dönemin kaynakları ve daha sonraki rivayetlerin değerlendirilmesi.
13. Hafta - Teorik
Karşılaşma, etkileşim ve farklılaşma: Ortak coğrafyalar, çok dillilik ve dinî kimlik; benzer uygulamalar, aktarım ihtimalleri ve doğrudan köken iddiaları.
14. Hafta - Ara Sınav (Vize)
Araştırma sunumları ve genel değerlendirme: Öğrenci çalışmalarının kaynak, yöntem, karşılaştırma ölçütleri ve sınırlılıklar açısından tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
4
5
4
4
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
4
5
4
4
4
5
OÇ-4
4
4
4
4
4
4
OÇ-5
3
4
4
4
4
4
OÇ-6
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026