Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Kutsal Mekânlarda Ses ve Müzik
Ders Kodu: İST526
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Kutsal mekânlarda ses ve müzik kullanımını mimari, akustik, ritüel ve toplumsal katılım boyutlarıyla incelemek; öğrencilerin mekânsal özellikler ile dinî icra ve dinleme pratikleri arasındaki ilişkileri değerlendirmelerini sağlamak; farklı dönem ve inanç çevrelerine ait örnekleri karşılaştırarak gözlem, kaynak ve kayıt temelli araştırma yürütme becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Kutsal mekân, ses ortamı, işitsel deneyim ve akustik miras kavramları; sesin yayılması, yansıması, soğurulması, yankılanma ve sözün anlaşılabilirliğine ilişkin temel ilkeler ele alınır. Tapınak, sinagog, kilise, cami, tekke ve açık hava kutsal alanlarından seçilmiş örneklerde mimari düzen, icracı ve dinleyici konumu, insan sesi, çalgı kullanımı ve ritüel hareket ilişkileri incelenir. Cami musikisi, Kur’an tilaveti ve toplu dinî icraların mekânla ilişkisi; seslendirme sistemleri, kayıt teknolojileri ve değişen dinleme alışkanlıkları değerlendirilir. Tarihsel ses ortamlarının araştırılmasında kaynak, gözlem, ölçüm ve modelleme verilerinin imkânları ve sınırlılıkları ile araştırma etiği ve akustik mirasın korunması tartışılır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Kutsal mekân, ses ortamı, işitsel deneyim ve akustik miras kavramlarını açıklar.
2.Mimari düzen, yüzey malzemeleri, kullanıcı konumları ve ses arasındaki ilişkileri temel akustik kavramlarla değerlendirir.
3.Dinî icra ve dinleme pratiklerini tarihsel, mekânsal ve ritüel bağlamları içerisinde karşılaştırır.
4.Kaynak, gözlem, kayıt ve yayımlanmış ölçüm verilerini yöntem ve sınırlılıkları bakımından inceler.
5.Seslendirme, kayıt ve yapısal değişikliklerin dinî işitsel deneyime etkilerini eleştirel biçimde tartışır.
6.Seçilmiş bir kutsal mekân üzerine araştırma etiğine uygun, belgelenmiş bir inceleme hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Durmaz, Serhat. “Kemeraltı Camilerinin Akustik Özellikleri.” Yedi 30 (2023): 71–81. Yaman, Muammer ve Özlem Sağıroğlu. “Osmanlı Dini Mimarisinde Akustik Performansın Geleneksel Yapım Teknikleri Çerçevesinde İncelenmesi.” TÜBAV Bilim Dergisi 13/1 (2020): 38–49. Ocaklık, Beritan ve Derya Çakır Aydın. “Yarı Açık Mekânlarda İşitsel Peyzaj Algısının Diyarbakır Ulu Camii Avlusunda Değerlendirilmesi.” Kent Akademisi 15, D.Ü. 2. Uluslararası Mimarlık Sempozyumu Özel Sayısı (2022): 141–151. Koca, Fatih ve Ahmet Hakkı Turabi. “Câmi Mûsikîsi.” Türk Din Mûsikîsi. Ankara: Grafiker Yayınları, 2017, 71–106. Özcan, Nuri. “Cami Mûsikisi.” TDV İslâm Ansiklopedisi.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Kutsal mekân ve işitsel deneyim: Mekânın dinî anlamı, ses ortamı, müzik, konuşma ve sessizliğin ritüel içerisindeki yeri.
2. Hafta - Teorik
Mekân akustiğinin temel kavramları: Sesin yayılması, yansıması ve soğurulması; yankılanma, arka plan gürültüsü ve sözün anlaşılabilirliği.
3. Hafta - Teorik
Mimari biçim ve malzemenin sesle ilişkisi: Hacim, örtü sistemi, yüzeyler, donatılar ve kullanıcı yoğunluğu; yapıdaki değişikliklerin işitsel etkileri.
4. Hafta - Teorik
Araştırma kaynakları ve yöntemleri: Mimari belgeler, tarihî metinler, ses kayıtları, gözlem, görüşme, akustik ölçüm ve modelleme; verilerin karşılaştırılabilirliği
5. Hafta - Teorik
Antik kutsal alanlarda ses: Tapınaklar, açık hava kutsal alanları ve tören güzergâhları; ses, hareket ve toplumsal katılım ilişkisi.
6. Hafta - Teorik
Sinagog ve kilise örneklerinde dinî ses pratikleri: Seçilmiş geleneklerde metin okuma, dua ve ilahi; mekânsal düzen ve cemaat katılımı.
7. Hafta - Teorik
Cami mimarisi ve ses: Mihrap, minber, müezzin mahfili ve diğer icra konumları; sesin yönlendirilmesi, dinleyici dağılımı ve işitilebilirlik.
8. Hafta - Teorik
Cami musikisi ve Kur’an tilavetinde mekân: Telaffuz, tempo, nefes, cümleleme ve toplu icra ile akustik koşullar arasındaki ilişkiler.
9. Hafta - Teorik
Tekke ve semâhâne örneklerinde ses ve hareket: Yerleşim, icracı konumu, çalgılar, ritüel hareket ve katılımcıların işitsel deneyimi.
10. Hafta - Teorik
Mekânın dışına taşan dinî ses: Ezan, çan ve tören alayları gibi örneklerde mesafe, çevresel sesler, zaman ve kamusal alan ilişkileri.
11. Hafta - Teorik
Seslendirme ve kayıt teknolojileri: Mikrofon, hoparlör ve kayıt konumlarının işitme deneyimine etkisi; doğrudan dinleme ile kayıttan dinleme arasındaki farklar.
12. Hafta - Teorik
Akustik miras ve koruma: Restorasyon, malzeme değişikliği ve yeniden işlevlendirme; yapının tarihsel ve güncel işitsel özelliklerinin belgelenmesi.
13. Hafta - Teorik
Mekân araştırması ve bulguların değerlendirilmesi: Gözlem notları, görüşmeler, planlar ve kayıtların birlikte yorumlanması; araştırmacının konumu ve etik sorumlulukları.
14. Hafta - Teorik
Araştırma sunumları ve genel değerlendirme: Seçilmiş kutsal mekânlara ilişkin çalışmaların karşılaştırılması ve araştırma sınırlılıklarının tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
3
4
4
4
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
4
4
4
4
4
4
OÇ-4
5
5
4
5
4
4
OÇ-5
5
4
4
5
4
4
OÇ-6
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026