Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Osmanlıca Müzik Metinleri
Ders Kodu: İST527
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış müzik metinlerini kaynak türü, dil, terminoloji ve tarihsel bağlam bakımından incelemek; öğrencilerin seçilmiş matbu ve yazma metinleri okuma, tutarlı bir çevriyazı sistemiyle aktarma ve açıklama becerilerini geliştirmek; müzik terimlerini bağlama uygun biçimde yorumlamalarını ve bu kaynakları bilimsel araştırmalarda eleştirel olarak kullanmalarını sağlamaktır.

Özet İçerik

Osmanlı Türkçesi müzik metinlerinin kaynak türleri, dil ve yazım özellikleri; çevriyazı ilkeleri, sözlük kullanımı ve müzik terminolojisi ele alınır. Seçilmiş nazariyat ve edvar metinleri, güfte mecmuaları, biyografik eserler, süreli yayınlar ve müzik hayatıyla ilgili belgeler üzerinden okuma ve metin çözümlemesi yapılır. Makam, usul, perde, çalgı, icra ve dinî musikiye ilişkin terimler tarihsel bağlamları içerisinde değerlendirilir. Yazma ve matbu nüshaların karşılaştırılması, okuma farklılıklarının gösterilmesi, metnin açıklanması, kaynak gösterme ve araştırma etiği üzerinde durulur; özgün metin görüntüsü, çevriyazı, açıklamalar ve terim sözlüğünü içeren bir çalışma dosyası hazırlanır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Osmanlı Türkçesi müzik kaynaklarını tür, dil ve kullanım amacı bakımından sınıflandırır.
2.Seçilmiş matbu ve okunaklı yazma metinleri okuyarak tutarlı bir çevriyazı sistemiyle aktarır.
3.Müzik terimlerini sözlükler ve ilgili kaynaklar yardımıyla tarihsel bağlamları içerisinde açıklar.
4.Metindeki kişi, eser, kurum ve tarih bilgilerini farklı kaynaklarla karşılaştırarak değerlendirir.
5.Nüsha farklılıklarını ve belirsiz okumaları bilimsel gösterim ilkelerine uygun biçimde belirtir.
6.Kaynak künyesi, çevriyazı, açıklamalar ve terim sözlüğünden oluşan araştırma dosyası hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Yalçın, Gökhan. 19. Yüzyıl Türk Musikisinde Hâşim Bey Mecmuası: Birinci Bölüm—Edvâr. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2016. Nâsır Abdülbâkî Dede. Tedkik ü Tahkik: İnceleme ve Gerçeği Araştırma. Günümüz Türkçesine aktaran Yalçın Tura. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2006. Yalçın, Gökhan. “Haşim Bey Mecmuası Edvar Bölümünün Kaynakları.” Turkish Studies 9/5 (2014): 2053–2074. Uslu, Recep. “Nâyî Osman Dede, Tahrîr-i Musikî veya Nota-yi Türkî’yi Ne Zaman Yazdı?” Erdem 81 (2021): 121–148. Yiğit, İrfan. “Osmanlı Arşiv Vesîkalarında Muzır Mûsiki Kavramı.” Tetkik 2 (2022): 229–284.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Osmanlıca müzik metinlerinin kapsamı ve kaynak türleri: Nazariyat eserleri, edvarlar, güfte mecmuaları, biyografiler, süreli yayınlar ve belgeler; öğrencilerin okuma düzeylerinin belirlenmesi.
2. Hafta - Teorik
Dil, imla ve çevriyazı ilkeleri: Türkçe, Arapça ve Farsça unsurlar; tamlamalar, özel adlar, noktalama ve tutarlı aktarım; çevriyazı ile sadeleştirme arasındaki farklar.
3. Hafta - Teorik
Müzik terminolojisi ve sözlük kullanımı: Makam, usul, perde, nağme, beste, meşk ve icra terimleri; tarihsel anlam farklılıkları ve bağlamın belirleyiciliği
4. Hafta - Teorik
Matbu nazariyat metinleri I: Makam ve perde açıklamalarının dili; tanım, örnek ve sınıflandırmaların okunması.
5. Hafta - Teorik
Matbu nazariyat metinleri II: Usul, ritim ve icraya ilişkin açıklamalar; metin, tablo ve müzik işaretleri arasındaki ilişki.
6. Hafta - Teorik
Yazma metinlere giriş: Yazı türleri, müstensih özellikleri, harf benzerlikleri, satır düzeni, derkenarlar ve okunamayan bölümler
7. Hafta - Teorik
Edvar ve musiki risalelerinden seçmeler: Makam tasnifleri, perde ilişkileri ve nazari açıklamalar; tarihsel kavramların kendi sistemleri içerisinde anlaşılması.
8. Hafta - Teorik
Güfte mecmuaları: Eser başlıkları, makam ve usul kayıtları, besteci ve şair adları; metin düzeni ve repertuvar bilgileri.
9. Hafta - Teorik
Dinî musiki metinleri: İlahi, tevşih, na‘t ve diğer dinî repertuvar örneklerine ilişkin kayıtlar; metnin niteliği, başlıklandırma ve icra bağlamı.
10. Hafta - Teorik
Biyografik kaynaklarda müzisyenler: Tercüme-i hâl, tezkire ve hatırat metinleri; eğitim, meşk, himaye ve icra çevrelerine ilişkin anlatılar.
11. Hafta - Teorik
Süreli yayınlarda musiki: Haber, eleştiri, ilan ve tartışma yazıları; eğitim, kurumlar ve müzik anlayışlarına ilişkin terminoloji.
12. Hafta - Teorik
Müzik hayatına ilişkin belgeler: Görevlendirme, maaş, eğitim ve kurumsal faaliyetlere ilişkin seçilmiş kayıtlar; belge dili ve kalıplaşmış ifadeler.
13. Hafta - Teorik
Nüsha karşılaştırması ve açıklamalı metin hazırlama: Eksik, farklı veya hatalı okumalar; nüsha farklarının gösterilmesi, dipnotlandırma ve kaynak künyesi.
14. Hafta - Teorik
Metin dosyalarının sunumu ve genel değerlendirme: Çevriyazı tercihleri, terim açıklamaları ve tarihsel yorumların tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
3
4
4
4
4
OÇ-2
2
2
3
4
4
4
OÇ-3
3
3
3
3
4
5
OÇ-4
3
3
3
4
5
5
OÇ-5
3
4
4
4
4
4
OÇ-6
3
4
4
4
5
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026