Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Tekke–musikî İlişkisi
Ders Kodu: İST528
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Tekkelerin musiki üretimi, eğitimi, icrası ve aktarımındaki rollerini tarihsel ve kültürel bağlamları içerisinde incelemek; öğrencilerin farklı tarikat geleneklerinde musiki, erkân, zikir, semâ ve mekân arasındaki ilişkileri kaynaklara dayalı olarak değerlendirmelerini sağlamak; tekke çevrelerinin diğer musiki ortamlarıyla etkileşimlerini ve zaman içerisindeki dönüşümlerini araştırma becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Tekke ve tasavvuf kültüründe musikinin yeri, tarihsel gelişimi ve işlevleri; tasavvuf düşüncesinde semâ, zikir ve musikiye ilişkin yaklaşımlar ele alınır. Farklı tarikat geleneklerinde erkân, tören düzeni ve musiki ilişkisi; Mevlevî, Halvetî, Celvetî, Kadirî ve Rifâî çevrelerinden seçilmiş örnekler üzerinden incelenir. İlahi, durak, na‘t, kaside ve Mevlevî âyini gibi repertuvar örnekleri, icra bağlamları bakımından değerlendirilir. Tekkelerin meşk, bestecilik, icracılık ve repertuvar aktarımındaki rolleri; şiir, güfte, çalgı, mekân ve bedensel hareketle musiki arasındaki ilişkiler üzerinde durulur. Tekke çevrelerinin cami, saray ve şehir musikisiyle etkileşimleri ile tarihsel aktarım ortamlarının dönüşümü, yazılı ve işitsel kaynaklar üzerinden karşılaştırmalı biçimde tartışılır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Tekke–musiki ilişkisine ait temel kavramları tarihsel bağlamları içerisinde açıklar.
2.Yazılı, görsel ve işitsel kaynakları güvenilirlik, temsil ve kullanım sınırlılıkları bakımından değerlendirir.
3.Farklı tarikat çevrelerinde musiki ile erkân, zikir, semâ ve toplumsal katılım arasındaki ilişkileri karşılaştırır.
4.Seçilmiş repertuvar örneklerini metin, icra ve ritüel işlev bakımından çözümler.
5.Tekkelerin musiki eğitimi ve aktarımındaki rollerini diğer musiki çevreleriyle ilişkileri içerisinde değerlendirir.
6.Belirli bir tekke, icracı, repertuvar veya aktarım ağı üzerine kaynak temelli araştırma hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Temel başlangıç okuması: Tekke musikisinin kapsamı, zikirle ilişkisi ve farklı icra gelenekleri. (islamansiklopedisi.org.tr) Meşk, usta–öğrenci ilişkisi, hafıza, üslup ve repertuvar aktarımı. Yalnızca tekke çevrelerini ele almaz; dersin eğitim ve aktarım boyutunu destekler. (Yapı Kredi Yayınları) Tekke repertuvarını, formları ve nota örneklerini incelemek; cami ve tekke musikisi arasındaki ilişkileri değerlendirmek için. (Kitapyurdu.com) Semâ, musikiye ilişkin dinî değerlendirmeler ve tasavvufî yaklaşımlar. Önceki baskıları İslâm Açısından Musiki ve Semâ adıyla yayımlanmıştır; künyede kullanılan baskının adı esas alınmalı. (dergah.com.tr) Tekke çevrelerini Osmanlı musiki hayatının diğer kurumları ve icra ortamları içerisinde değerlendirmek için tarihsel çerçeve. (dergah.com.tr) Dinî repertuvar, güfteler ve musikişinaslar üzerinden tarihsel kaynak çalışması yapmak için. (ataturkansiklopedisi.gov.tr) Çalgı, derviş kültürü, görsel temsil ve sembolizm ilişkisini ele alan tamamlayıcı okuma. (dergipark.org.tr)
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Kavramsal çerçeve: Tekke, dergâh, zâviye, tarikat, erkân, zikir ve semâ kavramları; tekke musikisinin kapsamı ve sınıflandırma sorunları
2. Hafta - Teorik
Tekke–musiki ilişkisinin kaynakları: Erkân metinleri, güfte mecmuaları, biyografiler, hatırat, arşiv belgeleri, görseller ve ses kayıtları.
3. Hafta - Teorik
Tasavvuf düşüncesinde musiki ve semâ: Dinleme, vecd, edep ve manevî eğitim ilişkileri; farklı yaklaşımlar ve tartışmalar.
4. Hafta - Teorik
Tekkelerin musiki ortamı olarak gelişimi: Osmanlı döneminden seçilmiş örneklerle kurum, himaye, şehir hayatı ve musiki çevreleri.
5. Hafta - Teorik
Mevlevî gelenekte musiki: Mukabele düzeni, Mevlevî âyini, mutrıp heyeti, semâ ve görev paylaşımı.
6. Hafta - Teorik
Halvetî ve Celvetî çevrelerinde musiki: Seçilmiş örneklerde zikir düzeni, ilahi repertuvarı, toplu söyleyiş ve icra sorumlulukları.
7. Hafta - Uygulama
Kadirî ve Rifâî çevrelerinde musiki: Seçilmiş örneklerde zikir, ritim, hareket ve ses ilişkisi; yerel ve tarihsel farklılıklar.
8. Hafta - Teorik
Tekke repertuvarı ve ritüel işlev: İlahi, durak, na‘t ve kaside örneklerinin tören akışı içerisindeki yerleri; repertuvar seçimi ve sıralama.
9. Hafta - Teorik
Şiir, güfte ve tasavvufî anlam: Şairler, metin seçimi, sembolik dil ve anlamın icrayla ilişkisi; güfte mecmualarının repertuvar araştırmalarındaki yeri.
10. Hafta - Teorik
Meşk, eğitim ve aktarım: Usta–öğrenci ilişkileri, hafıza, tekrar, tavır ve repertuvarın öğrenilmesi; yazı ve kaydın aktarım sürecindeki rolleri.
11. Hafta - Teorik
İcracılar, çalgılar ve mekân: Ses ve çalgı kullanımı, icracı konumları, toplu icra, ritüel hareket ve dinleme düzeni.
12. Hafta - Teorik
Tekke çevrelerinin diğer musiki ortamlarıyla ilişkileri: Cami, saray, konak ve şehir çevreleri arasında müzisyen, eser ve üslup dolaşımı.
13. Hafta - Teorik
Aktarım ortamlarının dönüşümü: Kurumsal değişimler, özel meşk çevreleri, dernekler, konserler ve kayıtlar; ritüel icra ile sahne sunumunun karşılaştırılması.
14. Hafta - Teorik
Araştırma sunumları ve genel değerlendirme: Tekke, repertuvar, icracı veya aktarım ağı üzerine hazırlanan çalışmaların tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
5
4
4
4
4
5
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
4
5
4
4
4
4
OÇ-4
3
5
4
4
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
OÇ-6
4
5
4
5
5
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026