Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Türk Din Musikisi Formları
Ders Kodu: İST530
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Türk din musikisi repertuvarında yer alan formları tarihsel gelişimleri, metin özellikleri, müzikal yapıları, icra gelenekleri ve kullanım bağlamları bakımından incelemek; öğrencilerin seçilmiş eserleri makam, usul, melodik kuruluş, bölüm düzeni ve güfte–beste ilişkisi açısından çözümlemelerini sağlamak; form, tür ve icra biçimi kavramlarını eleştirel biçimde değerlendirerek kaynak ve repertuvar temelli bilimsel araştırma yapma becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Türk din musikisinde form, tür, üslup ve icra biçimi kavramları; cami ve tekke musikisine ilişkin sınıflandırmalar; formların araştırılmasında kullanılan yazılı ve işitsel kaynaklar; ezan, salâ, tekbir, salât-ı ümmiyye, ilahi, tevşih, na‘t, kaside, münâcât, durak, mevlid, mi‘râciye ve Mevlevî âyininin metin, müzikal yapı, işlev ve icra özellikleri ele alınır. Seçilmiş örnekler üzerinde makam, usul, serbest ritim, melodik cümleleme, bölüm düzeni ve prozodi incelemeleri yapılır; besteli ve irticalî icra, bireysel ve toplu icra, repertuvar aktarımı ve varyantlaşma meseleleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Türk din musikisinde form, tür, üslup ve icra biçimi kavramlarını ayırt ederek sınıflandırma sorunlarını tartışır.
2.Formların tarihsel gelişimini ve kullanım bağlamlarını yazılı ve işitsel kaynaklara dayalı olarak değerlendirir.
3.Seçilmiş eserleri metin, makam, usul, melodik kuruluş, bölüm düzeni ve prozodi açısından çözümler.
4.Besteli ve irticalî icraların yapısal özelliklerini karşılaştırır.
5.Nota nüshaları ve ses kayıtları arasındaki farklılıkları aktarım ve varyantlaşma süreçleri açısından yorumlar.
6.Belirli bir form veya eser üzerine kaynak temelli araştırma hazırlayarak bulgularını bilimsel bir düzen içerisinde sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Turabi, Ahmet Hakkı (ed.). Türk Din Mûsikîsi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları. Temel ders kitabı: Dinî musiki formlarının tanımları, tarihsel gelişimleri ve icra bağlamları. (www.grafikeryayin.com) 2 Ak, Ahmet Şahin. Türk Din Musikisi: Cami ve Tekke Musikisi. Ankara: Akçağ Yayınları. Form açıklamalarını nota örnekleriyle birlikte incelemek; cami ve tekke repertuvarını karşılaştırmak için. (www.kitapyurdu.com) 3 Demirtaş, Yavuz. “Türk Din Mûsikîsi Formları.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/1 (2009): 213–227. Dersin girişinde form tasniflerini ve temel kavramları karşılaştırmalı değerlendirmek için. (makale.isam.org.tr) 4 Ergun, Sadettin Nüzhet. Türk Musikisi Antolojisi. 2 cilt. İstanbul, 1942–1943. Güfteler, besteciler ve dinî repertuvarın tarihsel kaynaklarını incelemek için. (ataturkansiklopedisi.gov.tr) 5 Ezgi, Suphi. Türk Musikisi Klasiklerinden: Temcit–Na‘t–Salat–Durak. İstanbul, 1945. Seçilmiş formları nota üzerinden çözümlemek ve tarihsel aktarım meselelerini tartışmak için. (TDV İslâm Ansiklopedisi) 6 Koca, Fatih. İslam Medeniyetinde Salâ ve Salavat Geleneği. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Salâ ve salavatların tarihsel gelişimi ve repertuvar örnekleri için uzmanlık kaynağı. (yayinsatis.diyanet.gov.tr) 7 Özcan, Nuri. “Durak”, “Tevşîh” ve “Mevlevî Âyini.” TDV İslâm Ansiklopedisi. İlgili haftalarda terminoloji, tarihçe ve icra bağlamını belirlemek için kısa başvuru okumaları. (TDV İslâm Ansiklopedisi)
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Form, tür ve icra biçimi kavramları: Türk din musikisinde adlandırma ve sınıflandırma sorunları; metin, müzikal yapı ve işlevin ayırt edici özellikleri.
2. Hafta - Teorik
Tarihsel gelişim ve kaynaklar: Cami ve tekke musikisi çevreleri; güfte ve nota mecmuaları, nazariyat eserleri ve ses kayıtlarının form araştırmalarında kullanımı.
3. Hafta - Teorik
Ezan, kamet ve salâ: Metnin belirleyiciliği, melodik kuruluş, makam seyri, cümleleme ve serbest ritimli icra özellikleri.
4. Hafta - Teorik
Tekbir ve salât-ı ümmiyye: Metin, makam, ritmik yapılanma, melodik bütünlük ve toplu icra; farklı nota ve kayıt nüshalarının karşılaştırılması.
5. Hafta - Teorik
İlahi: Güfte yapısı, bölüm düzeni, tekrarlar, nakarat, makam ve usul ilişkileri; farklı icra çevrelerinde ilahi repertuvarı.
6. Hafta - Teorik
Tevşih ve na‘t: Metin konusu, işlev ve icra bağlamı bakımından ayrımlar; besteli örneklerde müzikal kuruluş ve prozodi.
7. Hafta - Teorik
Kaside ve münâcât: Edebî adlandırma ile müzikal icra arasındaki ilişki; besteli ve irticalî örnekler, makam geliştirme ve anlam–ifade bütünlüğü
8. Hafta - Teorik
Durak: Güfte, melodik kuruluş, ritmik yorum ve icra özellikleri; nota gösterimi ile icra arasındaki ilişki.
9. Hafta - Teorik
Mevlid: Edebî metin ile musiki icrasının ilişkisi; bahirler, makam tercihleri, geçişler ve irticalî kuruluş.
10. Hafta - Teorik
Mi‘râciye: Metin, bölüm düzeni, makam organizasyonu ve icra geleneği; uzun soluklu dinî eserlerde müzikal bütünlük.
11. Hafta - Teorik
Mevlevî âyini: Selâmların kuruluşu, güfte yerleşimi, makam ve usul organizasyonu; âyin bestesi ile mukabele bütünü arasındaki ilişki.
12. Hafta - Teorik
Formlar arasında karşılaştırmalı çözümleme: Melodik cümle, tekrar, karşıtlık, karar, geçki, usul ve prozodi bakımından benzerlik ve farklılıklar.
13. Hafta - Teorik
Aktarım, varyantlaşma ve dönüşüm: Meşk, yazılı nota ve ses kaydı arasındaki ilişkiler; aynı eserin farklı nüshaları ve icralarında yapısal değişimler.
14. Hafta - Teorik
Araştırma sunumları ve genel değerlendirme: Öğrenci çalışmalarının sunulması; form sınıflandırmalarının elde edilen bulgular ışığında yeniden değerlendirilmesi.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
4
5
4
4
OÇ-2
4
4
5
5
4
5
OÇ-3
4
5
5
4
4
4
OÇ-4
4
4
5
4
4
5
OÇ-5
3
4
5
4
4
4
OÇ-6
4
4
5
4
5
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026