Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Türk Din Musikisi Repertuar ve Nazariyatı
Ders Kodu: İST531
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Türk din musikisi repertuvarını makam, usul, melodik seyir, geçki, çeşni ve güfte–beste ilişkisi bakımından incelemek; öğrencilerin nazariyat bilgisini eser ve icra çözümlemelerinde kullanmalarını sağlamak; farklı nota nüshaları ve ses kayıtlarını karşılaştırarak nazari açıklamalar ile icra özellikleri arasındaki ilişkileri eleştirel biçimde değerlendirme ve gerekçeli repertuvar oluşturma becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Türk din musikisi repertuvarının kaynakları ve seçim ölçütleri; Türk musikisi nazariyatında perde, aralık, çeşni, makam, seyir, karar, güçlü ve geçki kavramları; usul, ritmik yapı ve serbest ritimli icra özellikleri ele alınır. Rast, Uşşak, Hüseynî, Segâh, Hicaz ve diğer seçilmiş makamlardaki dinî eserler üzerinden melodik kuruluş, asma karar, genişleme, makam geçkileri, usul–güfte ilişkisi ve prozodi incelenir. Nota ile icra arasındaki farklılıklar, nazariyat yaklaşımlarının eser çözümlemesine etkisi, icra varyantları ve repertuvar aktarımı karşılaştırmalı olarak değerlendirilir; kaynakları belirtilmiş ve nazari çözümlemeleri yapılmış bir repertuvar dosyası hazırlanır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Türk din musikisi repertuvarının yazılı ve işitsel kaynaklarını güvenilirlik ve kullanım amacı bakımından değerlendirir.
2.Perde, aralık, çeşni, makam, seyir ve usul kavramlarını eser çözümlemelerinde kullanır.
3.Seçilmiş eserlerde makamın gelişimini, kalışları, genişlemeleri ve geçkileri gerekçeleriyle açıklar.
4.Usul, melodik cümleleme ve güfte yerleşimi arasındaki ilişkileri çözümler.
5.Nota nüshaları ve icra kayıtları arasındaki farklılıkları nazariyat, tavır ve aktarım açısından değerlendirir.
6.Farklı makam ve usulleri içeren, kaynakları belirtilmiş ve çözümlemeleri yapılmış bir repertuvar dosyası hazırlayarak sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Özkan, İsmail Hakkı. Türk Mûsıkîsi Nazariyatı ve Usûlleri: Kudüm Velveleleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat. Arel, Hüseyin Sadeddin. Türk Musikisi Nazariyatı Dersleri. Haz. Onur Akdoğu. Ak, Ahmet Şahin. Türk Din Musikisi: Cami ve Tekke Musikisi. Ankara: Akçağ Yayınları. Turabi, Ahmet Hakkı (ed.). Türk Din Mûsikîsi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2017. Kopar, Sadettin Volkan. “Türk Din Mûsikîsi’nde Kullanılan Usûller.” İSTEM 36 (2020): 325–346. Ezgi, Suphi. Türk Musikisi Klasiklerinden: Temcit–Na‘t–Salat–Durak. İstanbul, 1945. Nâsır Abdülbâkî Dede. Tedkik ü Tahkik: İnceleme ve Gerçeği Araştırma. Günümüz Türkçesine aktaran Yalçın Tura. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2006.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Repertuvar ve nazariyat ilişkisinin kurulması: Dersin kapsamı, repertuvar kaynakları, eser seçme ölçütleri ve çözümleme yöntemi.
2. Hafta - Teorik
Perde, aralık ve nota gösterimi: Nazari açıklamalar ile icrada duyulan perde ilişkileri; farklı nota yazımlarının değerlendirilmesi.
3. Hafta - Teorik
Makamın yapısal unsurları: Çeşni, seyir, başlangıç, güçlü, asma karar ve karar ilişkileri; makamı yalnızca dizi üzerinden açıklamanın sınırları.
4. Hafta - Teorik
Rast makamı çevresinde repertuvar: Rast makamının seyir özellikleri, çeşniler, kalışlar ve genişleme alanlarının eserler üzerinden incelenmesi.
5. Hafta - Teorik
Uşşak ve Bayatî makamlarında repertuvar: Ortak perde malzemesine rağmen seyir ve cümleleme farklılıklarının değerlendirilmesi.
6. Hafta - Teorik
Hüseynî ve Muhayyer makamlarında repertuvar: Ses sahası, seyir yönü, vurgulanan perdeler ve melodik gelişim.
7. Hafta - Teorik
Segâh ve Hüzzam makamlarında repertuvar: Karakteristik perde ilişkileri, çeşniler, kalışlar ve icrada entonasyon meseleleri.
8. Hafta - Teorik
Hicaz ve ilişkili makam yapılarında repertuvar: Hicaz, Hümâyun ve Uzzâl örneklerinde seyir, güçlü ve çeşni ilişkileri.
9. Hafta - Teorik
Diğer makamlarla repertuvarın genişletilmesi: Sabâ ve Nihâvend makamlarında seçilmiş dinî eserlerin seyir ve ifade özellikleri.
10. Hafta - Teorik
Dinî repertuvarda usul: Sofyan, Düyek, Devr-i Hindî ve diğer seçilmiş usuller; darp düzeni, ölçü gösterimi ve melodik cümle ilişkisi.
11. Hafta - Teorik
Güfte, prozodi ve ritmik yerleşim: Hece, vurgu, uzunluk, anlam ve müzikal cümle ilişkileri; güftenin usul içerisindeki dağılımı.
12. Hafta - Teorik
Geçki, çeşni değişimi ve serbest ritimli icra: Yerel renklenme ile makam geçkisinin ayrılması; kaside ve benzeri örneklerde melodik gelişim.
13. Hafta - Teorik
Repertuvarın kaynak ve icra bakımından değerlendirilmesi: Nota nüshaları, kayıt varyantları, süslemeler, tavır ve aktarım; repertuvar dosyalarının geliştirilmesi.
14. Hafta - Teorik
Repertuvar dosyalarının sunumu ve genel değerlendirme: Eser seçimi, nazari çözümleme ve icra özelliklerinin birlikte tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
3
4
4
5
4
5
OÇ-2
4
3
4
4
4
4
OÇ-3
4
4
4
4
4
4
OÇ-4
4
4
5
5
4
4
OÇ-5
4
4
5
4
4
4
OÇ-6
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026