Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Türk Musikisi Tarihi ve Kültürü
Ders Kodu: İST533
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Türk musikisinin tarihsel gelişimini kaynaklar, kuram, repertuvar, icra gelenekleri ve kurumlar çerçevesinde incelemek; öğrencilerin farklı dönemlerdeki müzik hayatını toplumsal, dinî ve kültürel bağlamlarıyla değerlendirmelerini sağlamak; tarih yazımında kullanılan dönemlendirmeleri, köken anlatılarını ve süreklilik iddialarını eleştirel biçimde sorgulayarak kaynak temelli müzik tarihi araştırması yapma becerilerini geliştirmektir.

Özet İçerik

Türk musikisi tarihinin kapsamı, temel kavramları, kaynakları ve yöntem sorunları; erken Türk topluluklarında müzik hayatına ilişkin kanıtlar; İslamlaşma sürecindeki kültürel etkileşimler; Orta Çağ İslam dünyasında musiki düşüncesi ve nazariyat; Selçuklu, beylikler ve Osmanlı dönemlerinde müzik çevreleri, kurumlar ve repertuvar; saray, cami, tekke, askerî ve şehir musikisi gelenekleri ele alınır. Edvarlar, güfte ve nota mecmuaları, biyografik eserler, arşiv belgeleri ve ses kayıtları üzerinden meşk, bestecilik, himaye, notalama, yayıncılık ve aktarım süreçleri incelenir. Geç Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerindeki kurumsal dönüşümler, müzik politikaları, kayıt ve yayın teknolojilerinin etkileri ile Türk musikisi tarih yazımındaki başlıca yaklaşımlar değerlendirilir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Türk musikisi tarihinin kapsamını, temel kavramlarını ve dönemlendirme sorunlarını eleştirel biçimde değerlendirir.
2.Birincil ve ikincil kaynakları üretim bağlamı, güvenilirlik ve temsil sınırları bakımından inceler.
3.Müzik kurumları, himaye ilişkileri, dinî hayat ve toplumsal değişim arasındaki ilişkileri açıklar.
4.Nazariyat, repertuvar, notalama ve icra geleneklerindeki değişimleri tarihsel kaynaklarla ilişkilendirir.
5.Köken, etkileşim ve süreklilik iddialarını dayandıkları kanıtlar bakımından sorgular.
6.Sınırlandırılmış bir müzik tarihi problemi üzerine bilimsel araştırma hazırlayarak bulgularını sunar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Tanrıkorur, Cinuçen. Osmanlı Dönemi Türk Mûsikîsi. İstanbul: Dergâh Yayınları. Behar, Cem. Osmanlı/Türk Musıkisinin Kısa Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Aksoy, Bülent. Avrupalı Gezginlerin Gözüyle Osmanlılarda Musıki. İstanbul: Pan Yayıncılık. Behar, Cem. Aşk Olmayınca Meşk Olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk Müziğinde Öğretim ve İntikal. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Rauf Yektâ Bey. Türk Musikisi. İstanbul: Pan Yayıncılık.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Türk musikisi tarihinin kapsamı ve tarih yazımı: “Türk musikisi” kavramının farklı dönemlerdeki anlamları; coğrafi sınırlar, dönemlendirme ve köken anlatıları.
2. Hafta - Teorik
Kaynaklar ve araştırma yöntemleri: Edvarlar, yazmalar, güfte ve nota mecmuaları, biyografiler, arşiv belgeleri, seyahatnameler, görsel kaynaklar ve ses kayıtları.
3. Hafta - Teorik
Erken Türk topluluklarında müzik hayatı: Yazılı, arkeolojik ve ikonografik kanıtlar; tören, inanç, yönetim ve gündelik yaşam bağlamları; geriye dönük yorum sorunları.
4. Hafta - Teorik
İslamlaşma ve kültürel etkileşimler: Orta Asya, İran, Horasan ve diğer kültür çevreleriyle ilişkiler; dinî hayat, edebiyat ve müzik ortamlarındaki dönüşümler.
5. Hafta - Teorik
Orta Çağ İslam dünyasında musiki düşüncesi ve nazariyat: Fârâbî, İbn Sînâ, Safiyyüddin Urmevî ve Abdülkādir Merâgī’nin seçilmiş metinleri; kuramın dolaşımı ve sonraki dönemlerde alımlanması.
6. Hafta - Teorik
Selçuklu ve beylikler dönemlerinde müzik: Saray ve şehir çevreleri, tasavvufî ortamlar, müzikle ilgili metinler ve erken Anadolu kaynakları
7. Hafta - Teorik
Erken Osmanlı döneminde musiki: XV ve XVI. yüzyıllarda edvar geleneği, nazariyat dili, himaye ilişkileri ve müzik çevreleri.
8. Hafta - Teorik
XVII. yüzyılda repertuvarın belgelenmesi: Ali Ufkî ve Kantemiroğlu kaynakları üzerinden notalama, repertuvar, çalgılar ve müzik çevreleri.
9. Hafta - Teorik
XVIII. yüzyılda bestecilik, himaye ve icra çevreleri: Saray, şehir ve tekke arasındaki ilişkiler; besteciler, icracılar ve repertuvarın dolaşımı.
10. Hafta - Teorik
Cami ve tekke musikisinin tarihsel gelişimi: Dinî kurumlar, merasimler, meşk ve repertuvar aktarımı; dinî ve din dışı müzik çevreleri arasındaki ilişkiler.
11. Hafta - Teorik
XIX. yüzyılda dönüşüm: Mehter ve askerî müzik kurumlarındaki değişim, Muzıka-i Hümâyun, Hamparsum notası, basılı yayınlar ve yeni icra ortamları.
12. Hafta - Teorik
Geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinde müzik: Dârülelhan, dernekler, eğitim girişimleri, derleme ve tasnif faaliyetleri; müzik politikaları ve kimlik tartışmaları.
13. Hafta - Teorik
Kayıt, radyo ve konservatuvarlar çağında Türk musikisi: Ses kayıtları, yayıncılık, kurumsal eğitim, standartlaşma ve repertuvar seçimi; farklı geleneklerin temsili.
14. Hafta - Teorik
Araştırma sunumları ve tarih yazımının değerlendirilmesi: Öğrenci çalışmalarının sunulması; dönemlendirme, süreklilik, değişim ve kaynak sorunlarının yeniden tartışılması.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Sözlü Sınav1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders144056
Ödev144056
Ödev Sınavı1505
Kısa Sınav1101
Ara Sınav1101
Dönem Sonu Sınavı1101
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)120
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
4
4
4
4
OÇ-2
4
3
4
4
4
4
OÇ-3
3
3
3
4
4
3
OÇ-4
4
4
3
4
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
OÇ-6
4
4
4
3
4
3
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026