Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
İslam Tarihi Yazıcılığı ve Araştırma Yöntemleri
Ders Kodu: İST534
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

İslam tarih yazıcılığının ortaya çıkışını, gelişimini ve tarihsel bilgi üretimiyle ilişkisini incelemek; öğrencilerin tarihsel araştırma problemleri oluşturma, uygun kaynakları belirleme, farklı kanıt türlerinin imkân ve sınırlılıklarını değerlendirme ve tarihsel açıklamaları eleştirel biçimde karşılaştırma becerilerini geliştirmek. Siyasi, sosyal, iktisadi, kültürel ve kurumsal tarih örnekleri üzerinden kaynak, yöntem ve yorum arasındaki ilişkiyi kavratarak öğrencileri bağımsız, yöntemsel bakımdan tutarlı ve akademik etiğe uygun araştırmalar hazırlamaya yöneltmek.

Özet İçerik

İslam tarihi araştırmalarında problem belirleme, araştırma sorusu oluşturma, kaynak seçimi ve yöntem tasarımı; tarih yazıcılığının gelişimi; bibliyografik başvuru araçları, tarihî coğrafya ve kronoloji; anlatı kaynakları, biyografik eserler, belgeler, sikkeler, kitâbeler ve arkeolojik verilerin tarihsel kanıt olarak değerlendirilmesi; ilk Müslüman toplumun oluşumu ve Abbâsî ihtilali üzerinden tarihsel açıklama sorunları; tarihsel anlatıda müellifin konumu, siyasi meşruiyet ve ideoloji; mali kurumlar ve bürokrasi; ulemâ ve toplumsal seçkinler; hukuk ile toplumsal uygulamalar; şehir, gayrimüslim topluluklar ve kırsal hayatın sosyal tarihi. Seçilmiş örnekler üzerinden karşılaştırmalı kaynak incelemesi, literatür eleştirisi ve araştırma tasarımı.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.İslam tarih yazıcılığının gelişimini, başlıca araştırma araçlarını ve tarihsel kaynak türlerini açıklar.
2.Tarihsel anlatıları ve farklı kanıt türlerini oluşum bağlamı, aktarım, müellif bakışı ve güvenilirlik bakımından eleştirel biçimde değerlendirir
3.Siyasi, kurumsal, sosyal ve iktisadi tarih problemlerine ilişkin farklı açıklamaların kaynaklarını ve yöntemsel varsayımlarını karşılaştırır
4.Şehir, dinî topluluklar, toplumsal seçkinler ve kırsal hayat gibi alanlarda kaynakların imkân ve sınırlarını gözeterek araştırılabilir sorular geliştirir.
5.Araştırma sorusu, kaynak seçimi, literatür değerlendirmesi ve yöntem arasında tutarlılık kurarak bilimsel bir araştırma önerisi ve makale hazırlar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Yayıncılık, 2004. [Temel ders kitabı] 2. Robinson, Chase F. Islamic Historiography. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. 3. Khalidi, Tarif. Arabic Historical Thought in the Classical Period. Cambridge: Cambridge University Press, 1994. 4. Donner, Fred M. Narratives of Islamic Origins: The Beginnings of Islamic Historical Writing. Princeton, NJ: Darwin Press, 1998. 5. Noth, Albrecht – Lawrence I. Conrad. The Early Arabic Historical Tradition: A Source-Critical Study. çev. Michael Bonner. Princeton, NJ: Darwin Press, 1994.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Tarih araştırmasında problem belirleme: araştırma sorusu, tarihsel kanıt, yorum ve açıklama ilişkisi.
2. Hafta - Teorik
İslam tarihi araştırmalarında başvuru araçları: bibliyografyalar, ansiklopediler, kataloglar, kronoloji ve tarihî coğrafya.
3. Hafta - Teorik
Tarihsel kaynakların türleri ve kullanımı: anlatı kaynakları, biyografik metinler, belgeler, sikkeler, kitâbeler ve arkeolojik veriler.
4. Hafta - Teorik
Erken İslam tarih yazıcılığının oluşumu: sözlü ve yazılı aktarım, tarih rivayetleri, hafıza ve anlatı.
5. Hafta - Teorik
İlk Müslüman toplumun tarihini araştırmak: rivayetlerin karşılaştırılması, kaynak sorunları ve tarihsel yeniden inşa.
6. Hafta - Teorik
Abbâsî ihtilalinin tarih yazımında yorumlanması: nedenler, toplumsal aktörler ve karşılaştırmalı açıklamalar.
7. Hafta - Teorik
Tarihsel anlatı, ideoloji ve siyasi meşruiyet: müellifin bakış açısı, seçme ve temsil sorunları.
8. Hafta - Teorik
Siyasi ve mali kurumların tarihi: bürokrasi, vergilendirme, idari belgeler ve kurumsal dönüşüm.
9. Hafta - Teorik
Ulemâ ve toplumsal seçkinlerin tarihi: biyografi, tabakāt ve prosopografi yoluyla sosyal tarih araştırması.
10. Hafta - Teorik
Hukuk ve toplum: normatif metinlerin tarihsel değeri, hukukî uygulamalar ve sosyal gerçeklik arasındaki ilişki.
11. Hafta - Teorik
Şehir ve toplum tarihi: kentsel mekân, yönetim, toplumsal gruplar ve şehir kaynaklarının kullanımı.
12. Hafta - Teorik
İslam toplumlarında gayrimüslimler: topluluklar arası ilişkiler, statü, ihtida ve belgesel kaynakların değerlendirilmesi.
13. Hafta - Teorik
Kırsal tarih ve tarihsel görünürlük: köylüler, tarımsal üretim, çevre ve kaynakların sessiz kaldığı kesimler
14. Hafta - Teorik
Araştırma tasarımı ve genel değerlendirme: problem, kaynak, yöntem ve literatürün bütünleştirilmesi; öğrenci sunumları.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
3
4
4
3
OÇ-2
4
3
4
4
4
4
OÇ-3
4
4
4
4
4
4
OÇ-4
4
4
4
3
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026