Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Klasik Arapça İslam Tarihi Metinleri Okumaları
Ders Kodu: İST536
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Klasik İslam tarihi literatüründen seçilmiş Arapça pasajları özgün dillerinde doğru biçimde okuyabilme, anlamlandırabilme, Türkçeye aktarabilme ve tarihsel bağlamları içinde çözümleyebilme becerisi kazandırmak. Öğrencilerin erken siyer ve megāzî metinleri başta olmak üzere biyografi, fütûh ve genel tarih kaynaklarının dil, üslup, kavram ve anlatım özelliklerini tanımalarını; sözlük ve tenkitli neşirlerden yararlanarak metinlerdeki rivayetleri karşılaştırmalarını ve açıklamalı metin çözümlemeleri hazırlamalarını sağlamak.

Özet İçerik

Mûsâ b. ʿUkbe’nin el-Meġāzî’si, Süleymân b. Ṭarḫân et-Teymî’ye nispet edilen Kitâbü Sîreti Resûlillâh, İbn İshâk rivayetinin İbn Hişâm tarafından aktarılan es-Sîretü’n-nebeviyye metni ve Vâḳıdî’nin el-Meġāzî’sinden seçilmiş Arapça pasajların okunması; Maʿmer b. Râşid’in megāzî rivayetleri, İbn Saʿd’ın tabakātı, Belâẑürî’nin fütûh anlatıları ve Ṭaberî’nin genel tarihinden seçmeler; tarihî metinlerde sözdizimi, kelime ve kavram çözümlemesi, anlatı örgüsü, isnad, tarihlendirme, şahıs ve yer adları; neşir ve nüsha farklarının değerlendirilmesi; karşılaştırmalı okuma, açıklamalı tercüme, tarihsel çıkarım ve metin çözümleme uygulamaları.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Klasik Arapça tarih metinlerini sözlük, dil bilgisi ve metin bağlamından yararlanarak doğru biçimde okur ve anlamlandırır.
2.Siyer, megāzî, tabakāt, fütûh ve genel tarih metinlerinin dil, üslup ve anlatım özelliklerini karşılaştırır.
3.Seçilmiş Arapça tarih pasajlarını anlam bütünlüğünü ve tarihsel terminolojiyi koruyarak Türkçeye aktarır, açıklayıcı notlarla destekler.
4.Metinlerdeki isnad, şahıs, yer, kronoloji ve rivayet farklılıklarını belirler; bunların tarihsel yorum üzerindeki etkilerini değerlendirir.
5.Bir tarihsel olaya ilişkin farklı kaynaklardan seçilmiş pasajları karşılaştırarak açıklamalı metin çözümlemesi ve akademik sunum hazırlar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Mûsâ b. ʿUkbe. el-Meġāzî. der. ve inc. Muḥammed Bâḳşîş Ebû Mâlik. Agadir: Külliyyetü’l-Âdâb ve’l-ʿUlûmi’l-İnsâniyye, 1994. [Temel okuma] 2. Süleymân b. Ṭarḫân et-Teymî. Kitâbü Sîreti Resûlillâh. riv. İbn Manẓûr el-Ḳaysî el-İşbîlî; thk. Rıḍvân el-Ḥuṣrî. Riyad: Merkezü’l-Melik Fayṣal li’l-Buḥûs ve’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 2022. [Temel okuma] 3. İbn Hişâm. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Muṣṭafâ es-Saḳḳā, İbrâhîm el-Ebyârî ve ʿAbdülḥafîẓ Şelebî. Kahire: Mektebetü Muṣṭafâ el-Bâbî el-Ḥalebî, 1955. [Temel okuma] 4. Vâḳıdî. el-Meġāzî. thk. Marsden Jones. 3 cilt. Beyrut: Müʾessesetü’l-Aʿlemî li’l-Maṭbûʿât, 1989. [Temel okuma]
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Klasik Arapça tarih metinlerine giriş: özgün metin okuma, tarihî kelime ve terimler, sözlük, imla, neşir ve açıklamalı tercüme uygulaması.
2. Hafta - Teorik
Mûsâ b. ʿUkbe’nin el-Meġāzî’sinden erken siyer rivayetleri: cümle yapısı, olay anlatısı ve temel tarihî kavramların çözümlemesi.
3. Hafta - Teorik
Mûsâ b. ʿUkbe’den seçilmiş megāzî pasajları: şahıs ve yer adları, kronoloji, isnad ve rivayetlerin karşılaştırmalı okunması.
4. Hafta - Teorik
Süleymân b. Ṭarḫân et-Teymî’nin siyerinden seçmeler: Mekke dönemi anlatıları, rivayet dili ve metnin aktarım özellikleri.
5. Hafta - Teorik
Süleymân et-Teymî’den hicret sürecine ilişkin pasajlar: anlamlandırma, tercüme ve diğer siyer metinleriyle karşılaştırma.
6. Hafta - Teorik
İbn İshâk rivayetinin İbn Hişâm’daki metni: müellif ve râvi seslerinin ayrılması; nesep, şiir ve haber türlerinden seçilmiş pasajlar.
7. Hafta - Teorik
İbn Hişâm’dan hicret ve Medine toplumuna ilişkin pasajlar: tarihsel bağlam, sosyal ilişkiler ve anlatı örgüsünün değerlendirilmesi.
8. Hafta - Teorik
Vâḳıdî’nin el-Meġāzî’sinden savaş anlatıları: birleşik rivayet, askerî terimler, güzergâh ve zaman bildirimlerinin çözümlemesi.
9. Hafta - Teorik
Vâḳıdî’den antlaşma ve diplomasi anlatıları: seçilmiş metinlerin açıklamalı tercümesi ve tarihsel ayrıntıların karşılaştırılması.
10. Hafta - Teorik
Maʿmer b. Râşid’in megāzî rivayetlerinden seçmeler: kısa rivayetlerin çözümlenmesi ve aynı olayın farklı siyer kaynaklarında takibi.
11. Hafta - Teorik
İbn Saʿd’ın eṭ-Ṭabaḳāt’ından biyografik pasajlar: şahıs tanıtımları, nesep, toplumsal statü ve prosopografik verilerin okunması
12. Hafta - Teorik
Belâẑürî’nin Fütûḥu’l-büldân’ından fetih ve antlaşma metinleri: idare, toprak, vergi ve yerleşim kavramlarının tahlili.
13. Hafta - Teorik
Ṭaberî’nin Târîḫ’inden erken hilafet ve hanedan dönemlerine ilişkin pasajlar: rivayet zinciri, yıllık anlatı ve karşılaştırmalı tarih okuması.
14. Hafta - Teorik
Uygulamalı metin çözümlemesi: öğrencilerin seçilmiş bir Arapça tarih pasajını okumaları, açıklamalı tercümeleri ve kaynak karşılaştırması sunmaları.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
3
4
4
4
3
4
OÇ-2
3
4
4
3
3
3
OÇ-3
4
3
4
4
3
3
OÇ-4
3
4
4
4
4
3
OÇ-5
3
4
5
4
4
3
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026