Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
İslam Öncesi Arabistan
Ders Kodu: İST537
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

İslam öncesi Arabistan'ın siyasi, sosyal, ekonomik, dinî ve kültürel yapısını farklı bölge ve topluluklar arasındaki ilişkiler çerçevesinde incelemek; öğrencilerin Arabistan'ın tarihî coğrafyasını, toplumsal örgütlenme biçimlerini, siyasi oluşumlarını ve gündelik hayatını tarihsel bir bütünlük içinde değerlendirmelerini sağlamak. Kitâbeler, arkeolojik buluntular, şiir ve yazılı rivayetler gibi farklı kanıt türlerinin sunduğu bilgileri karşılaştırarak İslam öncesi toplumlara ilişkin araştırma problemleri geliştirme ve bilimsel yorum yapma becerisi kazandırmak.

Özet İçerik

İslam öncesi Arabistan'ın tarihî coğrafyası, iklimi ve yerleşim biçimleri; dönemin kaynakları ve Câhiliye kavramı; Güney Arabistan krallıkları, Ḥimyer, Nabatîler, Lahmîler ve Gassânîler; Arabistan'ın Bizans, Sasani ve Aksum ile ilişkileri; Hicaz ve Orta Arabistan'da şehir ve kabile hayatı; aile, akrabalık, liderlik ve sosyal statü; tarım, hayvancılık, pazarlar ve ticaret; örf, kan davaları, diyet, hakemlik ve toplumsal güvenlik; çoktanrılı inançlar, putlar ve kutsal mekânlar; Yahudilik ve Hristiyanlık; Arap dili, şiiri, yazı geleneği ve gündelik hayat. Konuların tarihsel kaynaklar ve modern araştırmalar ışığında karşılaştırmalı biçimde incelenmesi.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.İslam öncesi Arabistan'ın başlıca coğrafi bölgelerini, siyasi oluşumlarını ve geç antikçağ dünyasıyla ilişkilerini açıklar.
2.Kabile, aile, statü, iktisadi faaliyetler ve toplumsal düzen bakımından farklı Arabistan toplumlarını karşılaştırır.
3.İslam öncesi dinî, dilsel ve kültürel çeşitliliği tarihsel bağlamları içinde değerlendirir.
4.Kitâbeler, arkeolojik veriler, şiir ve edebî rivayetlerin imkân ve sınırlılıklarını eleştirel olarak analiz eder.
5.İslam öncesi Arabistan'a ilişkin belirli bir araştırma sorusunu uygun kaynak ve literatürle inceleyerek bilimsel bir araştırma metni hazırlar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Cevâd Ali. el-Mufaṣṣal fî târîḫi'l-ʿArab ḳable'l-İslâm (المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام). 4. baskı. Dârü's-Sâḳî, 2001. 2. Hoyland, Robert G. Arabia and the Arabs: From the Bronze Age to the Coming of Islam. London–New York: Routledge, 2001. 3. Fisher, Greg (ed.). Arabs and Empires before Islam. Oxford: Oxford University Press, 2015. 4. Al-Jallad, Ahmad. The Religion and Rituals of the Nomads of Pre-Islamic Arabia: A Reconstruction Based on the Safaitic Inscriptions. Leiden–Boston: Brill, 2022. 5. Kelpetin, Mahmut. İslâm Öncesi Güney ve Kuzey Arabistan. İstanbul: KURAMER Yayınları, 2016.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
İslam öncesi Arabistan'ın tarihî coğrafyası ve iklim özellikleri; yerleşik ve göçebe hayat; Câhiliye kavramı ve dönemin sınırları.
2. Hafta - Teorik
İslam öncesi Arabistan tarihinin kaynakları: kitâbeler, arkeolojik buluntular, şiirler, Yunanca ve Süryanice kayıtlar ile sonraki dönem Arapça rivayetlerin tarihsel değeri.
3. Hafta - Teorik
Güney Arabistan krallıkları: Sebe, Maʿîn, Ḳatabân ve Ḥaḍramût; siyasi yapı, tarım, sulama sistemleri ve ticaret
4. Hafta - Teorik
Ḥimyer Krallığı ve Aksum ile ilişkiler; Güney Arabistan'da siyasi hâkimiyetin ve dinî hayatın değişimi.
5. Hafta - Teorik
Kuzey Arabistan'da devletler ve yerleşim merkezleri: Nabatîler, Petra, vahalar ve ticaret yolları.
6. Hafta - Teorik
Lahmîler ve Gassânîler: Bizans ve Sasani imparatorluklarıyla siyasi ve askerî ilişkiler; sınır bölgelerinin toplumsal ve kültürel yapısı
7. Hafta - Teorik
Hicaz ve Orta Arabistan'da şehir ve kabile hayatı: Mekke, Yesrib ve Tâif'in toplumsal ve iktisadi yapıları; çevre bölgelerle ilişkileri.
8. Hafta - Teorik
Arap toplumunda kabile, aile ve akrabalık ilişkileri: nesep, asabiyet, kabile ittifakları, himaye ve evlilik gelenekleri.
9. Hafta - Teorik
Arap toplumunda liderlik ve sosyal statü: kabile reisliği, seçkinler, köleler, azatlılar ve toplumsal ilişkiler
10. Hafta - Teorik
İktisadi hayat: hayvancılık, tarım, pazarlar, kervan ticareti ve ticaret yolları; Mekke'nin ticari konumuna ilişkin farklı görüşler
11. Hafta - Teorik
Örf ve toplumsal düzen: kan davaları, diyet, hakemlik, antlaşmalar, kabileler arası güvenlik ve haram aylar.
12. Hafta - Teorik
İslam öncesi Arabistan'da dinî hayat: çoktanrılı inançlar ve putlar, kutsal mekânlar, hac ve ziyaret gelenekleri; Yahudilik, Hristiyanlık ve diğer tektanrılı inançlar.
13. Hafta - Teorik
Arap dili ve kültürü: yazı ve kitâbe geleneği, şiir, hitabet, sözlü kültür, gündelik hayat ve maddi kültür.
14. Hafta - Teorik
İslam'ın doğuşu öncesinde Arabistan'ın genel görünümü: siyasi, toplumsal, iktisadi ve dinî gelişmelerin değerlendirilmesi; öğrenci araştırma sunumları.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
3
4
4
4
3
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
3
4
5
4
4
4
OÇ-4
4
4
4
5
4
3
OÇ-5
3
4
5
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026