Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Erken İslam Döneminde Fetih Hareketleri
Ders Kodu: İST540
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Dersin Amacı Hz. Peygamber'in vefatından Emevîler döneminin sonuna kadar gerçekleşen fetih hareketlerinin tarihsel şartlarını, nedenlerini, gelişimini ve sonuçlarını incelemek; fetihleri askerî ve siyasi boyutlarının yanı sıra fethedilen bölgelerin toplumsal, ekonomik ve dinî yapılarıyla ilişkili olarak değerlendirmek. Öğrencilerin klasik fütûh rivayetlerini farklı kaynak türleri ve çağdaş araştırmalarla karşılaştırabilmelerini, fetihlerin bölgelere göre değişen seyirlerini açıklayabilmelerini ve fetih sonrası dönüşümler hakkında bağımsız tarih araştırması yapabilmelerini sağlamak.

Özet İçerik

VII–VIII. yüzyıllarda Arabistan, Bizans ve Sasani dünyasının siyasi ve askerî durumu; ilk İslam fetihlerinin kaynakları ve tarih yazımındaki tartışmalar; Hz. Ebû Bekir döneminde ridde hareketleri ve fetihlerin başlangıcı; Hulefâ-yi Râşidîn döneminde Suriye, Filistin, Irak, İran ve Mısır fetihleri; fetihlerin askerî teşkilatı ve diplomatik boyutları; Anadolu ve Akdeniz'deki seferler; Emevîler döneminde Kuzey Afrika, Endülüs, Horasan, Mâverâünnehir ve Sind fetihleri; fetih antlaşmaları, askerî yerleşimler ve fethedilen bölgelerde yaşayan topluluklarla ilişkiler; siyasi hâkimiyetin kurulması, nüfus hareketleri, İslamlaşma ve Arapçalaşmanın farklı seyirleri; fetihlerin toplumsal, ekonomik ve kültürel sonuçları. Klasik Arapça kaynaklar, diğer çağdaş anlatılar ve belgesel veriler ışığında karşılaştırmalı değerlendirmeler

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.İlk İslam fetihlerinin ortaya çıktığı tarihsel şartları, başlıca bölgelerini ve kronolojisini açıklar.
2.Fetihlerin nedenleri, gelişimi ve askerî başarı şartlarına ilişkin farklı tarihsel açıklamaları karşılaştırır
3.Klasik fetih rivayetlerini ve diğer tarihsel kanıtları kaynak tenkidi ilkeleriyle değerlendirir.
4.Fethedilen bölgelerdeki toplumlarla ilişkileri ve fetihlerin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçlarını analiz eder.
5.Fetih tarihiyle ilgili bir araştırma problemi belirleyerek ilgili kaynaklara dayalı bilimsel çalışma ve sunum hazırlar
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Belâzürî. Fütûhu’l-büldân (Ülkelerin Fetihleri). çev. Mustafa Fayda. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1987. 2. Donner, Fred M. The Early Islamic Conquests. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1981. 3. Kennedy, Hugh. The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In. Philadelphia: Da Capo Press, 2007. 4. Kaegi, Walter E. Byzantium and the Early Islamic Conquests. Cambridge: Cambridge University Press, 1992. 5. Hoyland, Robert G. In God’s Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire. Oxford: Oxford University Press, 2015.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Erken İslam fetihlerinin kaynakları ve tarih yazımı: fütûh rivayetleri, farklı anlatılar, kronoloji, coğrafya ve kaynak tenkidi.
2. Hafta - Teorik
Hz. Ebû Bekir döneminde ridde hareketleri ve fetihlerin başlangıcı: Arabistan'da siyasi bütünleşme, Irak ve Suriye yönündeki ilk seferler.
3. Hafta - Teorik
Suriye ve Filistin fetihleri: askerî seferler, Ecnâdeyn ve Yermük, şehirlerin teslimi, antlaşmalar ve bölge halkıyla ilişkiler
4. Hafta - Teorik
Irak fetihleri: Kadisiye, Medâin ve Celûlâ; Sasani hâkimiyetinden Müslüman yönetimine geçiş ve yerleşim düzeni.
5. Hafta - Teorik
İran fetihleri: Nihâvend ve sonrasındaki gelişmeler; bölgesel direnç, antlaşmalar ve fetihlerin farklı bölgelerdeki seyri.
6. Hafta - Teorik
Mısır'ın fethi: askerî harekât, İskenderiye, antlaşmalar; Kıptî topluluklar ve mevcut idari düzenle ilişkiler
7. Hafta - Teorik
Anadolu ve Akdeniz'deki fetih ve seferler: sınır bölgeleri, deniz harekâtı, Kıbrıs ve Bizans'la mücadelenin sürekliliği.
8. Hafta - Teorik
Hz. Osman ve Hz. Ali dönemlerinde fetih hareketleri: askerî genişlemenin sınırları, iç siyasi gelişmeler ve fetihlerin seyrindeki değişmeler.
9. Hafta - Teorik
Emevî döneminde Kuzey Afrika fetihleri: Kayrevan, Mağrib, Berberî topluluklarla ilişkiler ve bölgesel hâkimiyetin kurulması
10. Hafta - Teorik
Endülüs'ün fethi: Vizigot Krallığı'nın şartları, fetih süreci, antlaşmalar ve İber Yarımadası'nda yeni siyasi düzen.
11. Hafta - Teorik
Horasan, Mâverâünnehir ve Sind fetihleri: sınır coğrafyaları, yerel güçler, askerî seferler ve farklı fetih tecrübeleri.
12. Hafta - Teorik
Fetihlerin tarihsel şartları: VII. yüzyılda Arabistan, Bizans ve Sasani dünyası; askerî, siyasi, dinî ve iktisadi etkenler.
13. Hafta - Teorik
Fetihlerin sonuçları: antlaşmalar, askerî yerleşimler, nüfus hareketleri ve yerel toplumlarla ilişkiler; İslamlaşma ve Arapçalaşmanın farklı seyirleri.
14. Hafta - Teorik
Fetihlerin karşılaştırmalı değerlendirilmesi: nedenler, askerî başarı, bölgesel farklılıklar ve uzun vadeli etkiler; öğrenci araştırma sunumları
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
5
4
4
4
4
4
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
5
5
4
4
4
4
OÇ-4
4
4
4
4
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026