Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Emevîler Döneminde Devlet, Toplum ve Kültür
Ders Kodu: İST541
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Emevîler döneminin (661–750) siyasi yapısını, toplumsal ilişkilerini ve kültürel hayatını bir bütün olarak incelemek; hilafetin hanedan yönetimine dönüşmesini, siyasi meşruiyet anlayışlarını, kabile ve mevâlî ilişkilerini, merkez-taşra ilişkilerini, iktisadi hayatı, dinî toplulukları ve kültürel gelişmeleri tarihsel bağlamları içinde değerlendirmek. Öğrencilerin klasik tarih anlatılarını belgesel ve maddi kaynaklarla karşılaştırabilmelerini, Emevî toplumundaki süreklilik ve değişimleri açıklayabilmelerini ve kaynaklara dayalı bağımsız araştırma yapabilmelerini sağlamak.

Özet İçerik

Emevî iktidarının kuruluşu ve hilafetin hanedan yönetimine dönüşmesi; Süfyânîler ve Mervânîler; siyasi meşruiyet, biat ve iktidarın temsil biçimleri; iç mücadeleler ve muhalefet hareketleri; yönetici aileler, kabile ittifakları, bölgesel seçkinler ve merkez-taşra ilişkileri; Arap ve Arap olmayan topluluklar, mevâlî, köleler ve toplumsal statüler; tarım, ticaret, vergi uygulamaları ve para reformu; şehir toplumları, gündelik hayat ve sosyal ilişkiler; Yahudi, Hristiyan ve diğer topluluklarla ilişkiler; İslamlaşma ve Arapçalaşmanın farklı boyutları; ilim çevreleri, dinî ve siyasi düşünceler, Arap şiiri, sanat ve mimari; Emevî yönetiminin son dönemindeki krizler ve Abbâsî ihtilalinin toplumsal şartları. Klasik Arapça kaynakların yanı sıra sikkeler, kitâbeler, papirüsler ve mimari eserler kullanılarak dönemin siyasi, sosyal ve kültürel tarihi incelenir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.İslam tarihinin başlıca dönemlerini, kavramlarını ve tarihsel dönüşümlerini değerlendirir.
2.Klasik İslam tarihi kaynaklarını ve ilgili dillerdeki akademik literatürü tanır, araştırmada kullanır
3.Tarihsel bilgi ve kaynakları bilimsel yöntemlerle eleştirel ve karşılaştırmalı biçimde analiz eder.
4.İslam tarihini sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel ve disiplinlerarası bağlamlarıyla yorumlar.
5.Akademik etik ilkelerine uygun bağımsız araştırma tasarlar, yürütür ve yazılı olarak sunar
6.Alanıyla ilgili tarihsel sorunları bilimsel gerekçelerle sözlü ve yazılı olarak tartışır.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Yiğit, İsmail. Emevîler (41–132/661–750). İstanbul: İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM), 2016. 2. Belâẑürî. Ensâbü'l-eşrâf. thk. Süheyl Zekkâr – Riyâḍ ez-Ziriklî. 13 cilt. Beyrut: Dârü'l-Fikr, 1417/1996. 3. Hawting, G. R. The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750. 2. bs. Londra: Routledge, 2000. 4. Marsham, Andrew (ed.). The Umayyad World. Abingdon: Routledge, 2021. 5. Robinson, Chase F. Empire and Elites after the Muslim Conquest: The Transformation of Northern Mesopotamia. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Emevîler döneminin tarihsel çerçevesi ve kaynakları: klasik rivayetler, sikkeler, kitâbeler, papirüsler ve tarih yazımındaki başlıca tartışmalar.
2. Hafta - Teorik
Emevî iktidarının kuruluşu: Hz. Ali sonrası siyasi ortam, Muâviye'nin yönetimi ve hilafetin hanedan yönetimine dönüşmesi.
3. Hafta - Teorik
Siyasi meşruiyet ve iktidar mücadeleleri: biat, veliahtlık, Kerbelâ, Abdullah b. Zübeyr ve ikinci iç savaş.
4. Hafta - Teorik
Mervânîler döneminde siyasi otoritenin güçlenmesi: Abdülmelik, Haccâc ve yönetimin yeniden örgütlenmesi.
5. Hafta - Teorik
Merkez ve taşra ilişkileri: Dımaşk, Irak, Mısır ve Horasan örneklerinde yöneticiler, yerel seçkinler ve idari uygulamalar.
6. Hafta - Teorik
Kabile siyaseti ve seçkinler: kabile ittifakları, Kays–Yemen rekabeti, akrabalık ağları ve siyasi güç ilişkileri.
7. Hafta - Teorik
Emevî toplumunda sosyal yapı: Arap ve Arap olmayan topluluklar, mevâlî, köleler, aile ve toplumsal statü farklılıkları.
8. Hafta - Teorik
İktisadi hayat ve mali düzen: tarım, toprak ilişkileri, ticaret, vergi uygulamaları ve para reformunun etkileri.
9. Hafta - Teorik
Şehir ve gündelik hayat: Dımaşk, Kûfe, Basra ve Fustat'ta kent toplumları, yerleşim, meslekler ve toplumsal ilişkiler.
10. Hafta - Teorik
Dinî topluluklar ve kültürel etkileşim: Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler; İslamlaşma ve Arapçalaşma süreçleri.
11. Hafta - Teorik
Dinî ve ilmî hayat: ilim çevreleri, hadis ve fıkıh faaliyetlerinin gelişimi, dinî otorite ve siyasi düşünce.
12. Hafta - Teorik
Siyasi ve dinî muhalefet: Hâricî hareketler, Hz. Ali taraftarlığı, toplumsal huzursuzluklar ve Abbâsî hareketinin güçlenmesi
13. Hafta - Teorik
Kültürel hayat ve sanat: Arap şiiri, saray çevresi, mimari eserler, Kubbetü's-Sahre ve Emevî Camii üzerinden temsil ve kimlik.
14. Hafta - Ön Hazırlık
Emevî dünyasının genel değerlendirmesi: siyasi ve toplumsal dönüşümler, iktidarın sona erişi ve öğrenci araştırma sunumları.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
5
5
5
4
4
4
OÇ-2
4
4
5
5
5
4
OÇ-3
5
5
5
5
4
4
OÇ-4
5
4
4
4
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
OÇ-6
5
4
4
4
5
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026