Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Abbâsîler Döneminde Devlet, Toplum ve Kültür
Ders Kodu: İST542
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Abbâsîler döneminin (750–1258) siyasi, toplumsal, iktisadi ve kültürel tarihini birbirleriyle ilişkili süreçler olarak incelemek; Abbâsî ihtilalinin tarihsel şartlarını, hilafet ve yönetim anlayışındaki değişimleri, Bağdat ve Sâmerrâ başta olmak üzere şehir hayatını, bölgesel güç ilişkilerini, toplumsal grupları, üretim ve ticaret düzenini, ilim çevrelerini ve kültürel etkileşimi değerlendirmek. Öğrencilerin Abbâsî tarihini halifelerin ve siyasi olayların kronolojisine indirgemeden, klasik tarih kaynakları ve çağdaş akademik araştırmalar ışığında sosyal ve medeniyet tarihi açısından yorumlayabilmelerini ve bağımsız araştırma yürütebilmelerini sağlamak

Özet İçerik

Abbâsî ihtilalinin siyasi ve toplumsal temelleri; yeni hanedanın iktidarını kurması ve hilafetin meşruiyeti; Bağdat ve Sâmerrâ’nın kuruluşu ile şehir hayatının gelişimi; halife, saray, vezirler, bürokrasi ve taşra yönetimi arasındaki ilişkiler; iç mücadeleler, askerî seçkinler ve bölgesel güç odakları; tarım, toprak, vergi, üretim, ticaret ve şehir ekonomisi; toplumun farklı kesimleri, aile, kadınlar, köleler, azatlılar, dinî ve etnik topluluklar; gündelik hayat, tüketim, edebiyat ve saray kültürü; ilim halkaları, hadis, fıkıh, kelam ve dinî otorite; Yunanca ve diğer dillerden tercümeler, bilimsel ve entelektüel faaliyetler; Büveyhîler ve Selçuklular döneminde hilafetin değişen konumu, bölgesel hanedanlar ve 1258’e uzanan tarihsel dönüşümler. Abbâsî dünyasının kaynaklara dayalı ve karşılaştırmalı biçimde incelenmesi; özellikle VIII–X. yüzyıllardaki sosyal ve kültürel gelişmeler üzerinde durulması.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Abbâsî iktidarının kuruluşunu, siyasi yapısını ve halifeliğin tarihsel dönüşümünü açıklar
2.Abbâsî toplumunun sosyal tabakalaşmasını, iktisadi ilişkilerini ve farklı topluluklar arasındaki etkileşimi değerlendirir
3.Şehir hayatı, ilim, eğitim, dinî düşünce ve kültürel gelişmeler arasındaki ilişkileri tarihsel bağlamda analiz eder.
4.Abbâsî tarihine ilişkin klasik kaynakları ve modern araştırmaları karşılaştırarak döneme ilişkin farklı yorumları eleştirel biçimde değerlendirir.
5.Abbâsî dönemiyle ilgili özgün bir araştırma sorusu geliştirerek kaynaklara dayalı akademik metin ve seminer sunumu hazırlar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Bozkurt, Nahide. Abbâsîler (750–1258). 8. bs. İstanbul: İSAM Yayınları, 2021. 2. ed-Dûrî, Abdülazîz. Abbâsîler Tarihi: Siyasî, İdarî, Sosyal ve Ekonomik Açıdan. çev. Kasım Koç; ed. Faik Akcaoğlu. İstanbul: Beka Yayıncılık, 2020. 3. Ahsen, Muhammed Manazir. Abbasiler Döneminde Sosyal Hayat (170–289 Hicri/786–902 Miladi). çev. Mehmet Emin Şen. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2019. 4. El-Hibri, Tayeb. The Abbasid Caliphate: A History. Cambridge: Cambridge University Press, 2021. 5. Gutas, Dimitri. Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement in Baghdad and Early Abbasid Society. Londra: Routledge, 1998.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Abbâsîler döneminin tarihsel çerçevesi ve kaynakları: tarih anlatıları, tabakāt ve biyografi metinleri ile dönem hakkındaki modern araştırmalar.
2. Hafta - Teorik
Abbâsî ihtilalinin siyasi ve toplumsal temelleri: Horasan, davet hareketi, farklı destek grupları ve Emevîler’den Abbâsîlere geçiş.
3. Hafta - Teorik
Yeni hanedanın iktidarını kurması: hilafet, siyasi meşruiyet, hanedan çevresi, saray ve yönetici seçkinlerin oluşumu.
4. Hafta - Teorik
Siyasi çekişmeler ve otoritenin dönüşümü: Emîn–Me’mûn mücadelesi, merkezî iktidar, dinî otorite ve mihne tartışmaları.
5. Hafta - Teorik
Bağdat ve Sâmerrâ: başkentlerin kuruluşu, şehir mekânı, saray çevresi, ticaret ve şehir toplumlarının gelişimi.
6. Hafta - Teorik
Saray, vezirler ve bürokrasi: Bermekîler, kâtipler, idareciler ve merkez-taşra ilişkilerinin siyasi ve toplumsal boyutları.
7. Hafta - Teorik
Ordu ve iktidar ilişkileri: askerî gruplar, Türk askerlerin yükselişi, Sâmerrâ dönemi ve askerî seçkinlerin toplumdaki konumu.
8. Hafta - Teorik
İktisadi hayat: tarım, sulama, toprak, vergi, üretim, pazarlar ve bölgelerarası ticaret ağları
9. Hafta - Teorik
Abbâsî toplumunun yapısı: seçkinler, esnaf ve zanaatkârlar, köleler ve azatlılar, kadınlar ve farklı dinî toplulukların sosyal konumları.
10. Hafta - Teorik
Gündelik hayat ve kültürel pratikler: aile, konut, giyim, yemek, eğlence, edebiyat ve saray kültürü.
11. Hafta - Teorik
İlim ve bilgi üretimi: tercüme faaliyetleri, ilmî himaye, kitap kültürü ve farklı düşünce çevreleri arasındaki etkileşim.
12. Hafta - Teorik
Dinî ve entelektüel hayat: hadis, fıkıh, kelam ve tasavvuf çevreleri; ulemâ, siyasi otorite ve toplumsal ilişkiler.
13. Hafta - Teorik
Bölgesel hanedanlar ve hilafetin değişen konumu: Büveyhî ve Selçuklu hâkimiyeti, siyasi çoğullaşma ve 1258’e uzanan gelişmeler.
14. Hafta - Teorik
Abbâsî döneminde devlet, toplum ve kültürün karşılıklı ilişkilerinin değerlendirilmesi; kaynak incelemeleri ve öğrenci araştırma sunumları
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders145070
Ödev142028
Ara Sınav114014
Dönem Sonu Sınavı114014
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
3
3
3
4
4
4
OÇ-2
4
4
4
4
4
4
OÇ-3
3
4
4
4
4
4
OÇ-4
5
5
4
4
4
4
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026