Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
19. Yüzyıl Osmanlı Modernleşmesi
Ders Kodu: SBE519
Ders Türü: Bölüm Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Bu dersin amacı, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde yaşanan modernleşme sürecini siyasi, idari, askerî, toplumsal, kültürel ve ekonomik boyutlarıyla ele alarak, bu dönüşümün nedenlerini, dinamiklerini ve sonuçlarını analiz etmektir. Ders, Osmanlı modernleşmesini yalnızca bir Batılılaşma süreci olarak değil, aynı zamanda imparatorluğun iç ihtiyaçlarına, krizlerine ve değişen dünya düzenine verdiği özgün bir yanıt olarak değerlendirmeyi hedefler.

Özet İçerik

Bu derste Tanzimat ve Islahat Fermanları'nın ilanı, bürokratik reformlar, eğitimde yapılan değişiklikler, yeni ordu ve maliye yapıları, vilayet nizamnameleri, merkeziyetçilik politikaları, iletişim ve ulaşım altyapısındaki gelişmeler, hukuki düzenlemeler ve toplumsal etkileri incelenir. Ayrıca Osmanlı modernleşmesinin Avrupa’daki gelişmelerle ilişkisi, modernleşmenin taşrada uygulanışı ve bu sürece yönelik toplumsal tepkiler (örneğin ayanlar, ulema, yerel eşraf) değerlendirilir. Ders boyunca modernleşme sürecinin süreklilikleri ve kopuş noktaları, belgeler ve dönemin tanıklıkları üzerinden tartışılır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Arş. Gör. Lütfi BUDAK
Öğrenme Çıktıları
1.19. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinin temel nedenlerini, aktörlerini ve reform alanlarını analiz edebilir.
2.Tanzimat ve Islahat Fermanları'nın Osmanlı yönetim yapısı üzerindeki etkilerini değerlendirebilir.
3.Modernleşme sürecinde eğitim, ordu, maliye ve hukuk alanlarında gerçekleştirilen yapısal dönüşümleri açıklayabilir.
4.Osmanlı modernleşmesini Avrupa’daki benzer süreçlerle karşılaştırarak tarihsel bağlamda yorumlayabilir.
5.Modernleşme politikalarının toplumun farklı kesimleri (taşra eşrafı, ulema, gayrimüslimler vb.) üzerindeki etkilerini tartışabilir.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.İbrahim Emre Günay, 19. Yüzyıl Osmanlı Modernleşmesi ve Basın, Nobel Yayınları, İstanbul, 2024.
2.Kemal Karpat, Osmanlı Modernleşmesi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2023.
3.Ahmet Dönmez, Osmanlı Modernleşmesi, Kitap Yayınları, İstanbul, 2022.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Giriş ve Kavramsal Çerçeve Osmanlı modernleşmesini anlamak için temel kavramlar: modernleşme, reform, merkezileşme, Batılılaşma, süreklilik ve kopuş tartışmaları.
2. Hafta - Teorik
18. Yüzyıldan 19. Yüzyıla Geçiş: Ön Modernleşme Arayışları III. Selim dönemi ve Nizam-ı Cedid; 1808 Sened-i İttifak ve II. Mahmud’un ilk reformları.
3. Hafta - Teorik
II. Mahmud Dönemi Reformları Merkezileşme politikaları, yeni ordu (Asakir-i Mansure), bürokratik dönüşüm ve ulema-yeni düzen ilişkisi.
4. Hafta - Teorik
Tanzimat Fermanı ve Yeni Dönemin Başlangıcı (1839) Tanzimat Fermanı’nın içeriği, ilan süreci, hedefleri ve iç/dış tepkiler.
5. Hafta - Teorik
Tanzimat Döneminde İdari ve Hukuki Reformlar Vilayet nizamnameleri, meclisler, yeni hukuk sistemi ve kanunlaştırma çabaları.
6. Hafta - Teorik
Eğitimde Modernleşme Rüştiyeler, idadiler, Darülfünun ve yeni eğitim kadroları; klasik ve modern eğitim kurumlarının dönüşümü.
7. Hafta - Teorik
Maliye ve Vergi Reformları Muhassıllık Meclisleri, vergi düzenlemeleri, bütçe uygulamaları ve modern maliye anlayışı.
8. Hafta - Ara Sınav (Vize)
Arasınav
9. Hafta - Teorik
Islahat Fermanı (1856) ve Eşitlik Politikaları Gayrimüslim tebaanın statüsü, toplumsal eşitlik söylemi ve uluslararası baskılar.
10. Hafta - Teorik
Osmanlı Taşrasında Modernleşme ve Uygulama Sorunları Taşradaki bürokratik yapı, yerel elitlerle ilişkiler, uygulamada karşılaşılan engeller.
11. Hafta - Teorik
Ulaşım, Haberleşme ve Altyapı Reformları Demiryolları, telgraf, posta teşkilatı ve bunların yönetim üzerindeki etkileri.
12. Hafta - Teorik
Ordu Reformları ve Askerî Dönüşüm Yeni askeri okullar, modern subay kadroları, teknik uzmanlıklar ve ordu yapısındaki değişim.
13. Hafta - Teorik
19. Yüzyıl Modernleşmesinin Toplumsal Sonuçları Aile, cinsiyet, gündelik hayat, toplumsal sınıflar ve yeni toplumsal aktörlerin ortaya çıkışı.
14. Hafta - Teorik
Değerlendirme: Başarılar, Sınırlar ve Miras Modernleşmenin genel bir değerlendirmesi, süreklilik/kopuş ekseninde analiz ve II. Meşrutiyet’e uzanan süreç.
15. Hafta - Dönem Sonu Sınavı (Final)
Final
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ara Sınav (Vize)1%40
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders142370
Okuma52220
Bireysel Çalışma42216
Ara Sınav15510
Dönem Sonu Sınavı15510
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
OÇ-1
3
1
2
3
2
OÇ-2
3
1
2
3
3
OÇ-3
3
2
1
1
1
3
3
OÇ-4
3
1
2
3
2
OÇ-5
3
1
2
3
3
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026