Bu dersin amacı öğrenciye çeşitli Osmanlı arşiv belgelerinin doğru okunması sağlandıktan sonra, ilgili belgeden bilgi üretme yollarını kavratmaktır. Özetle Osmanlı kronik ve arşiv belgelerinin okunarak veri kaynağı olarak kullanılmasının öğretilmesidir

Diplomatik: Olayın cereyan ettiği anda olayla ilgili olarak üretilen belgeler, bizim için önemli haber kaynaklarıdır. Bunların en önemli özelliği, geleceğe haber ulaştırmak amacıyla düzenlenmemiş olmalarıdır. Üretildikleri dönemde fonksiyonel bir amaçla oluşturulmuşlardır. Bu yüzden tarihçiler için son derece değerli haber kaynaklarıdır. Bunlar, genellikle zamanında da belli bir tasnife tabi tutularak saklandıkları için, bu kaynakları içeren arşivler oluşmuştur. Bu arşivler ve arşivlerde saklanan belgeleri değerlendirmek üzere tarihçilerin önemli bir teknik bilgi alanı “belge bilgisi” demek olan “diplomatika”dır. Metin Tesisi (Edisyon Kritik): Geçmişteki olaydan bizi haberdar eden bir başka kaynak grubu, belirli bir dönemin gelişmeleri hakkında bilgi vermek üzere düzenlenmiş “eser”lerdir. “Telif eser” denilen bu kaynaklar, diğer belgelerin aksine kütüphanelerde muhafaza edilmiştir. Bu eserler, kendilerinden sonrakiler ya da başka mekanlarda yaşayanlara bilgi vermek üzere düzenlendikleri için, daha değişik bir değerlendirme işlemine tabi tutulmak durumundadırlar. Bu dersin konusu gereği, dönem boyunca; diplomatik, yani belge bilgisi üzerinde durulacaktır. Bir devlet; kurulduğu andan itibaren oluşturduğu bürokrasi içerisinde yüzyıllar boyu sürecek bir uygulama içinde ortak formda ve üslupta belgeler düzenler. Bu belgeleri üretenler, diğer bir deyişle belgelerin oluşum sürecinde aktif rol oynayanlar, bürokratlardır. Bu bürokratlar, Osmanlı Devleti’nde “kalemiyye” denilen zümreyi oluştururlar. Kalemiyye mensupları, genellikle bir “kalem”e ya da bir “oda”ya intisab ederek zamanla ilgili kalemde yükselen, çeşitli kültürel kaynaklardan beslenen katipler, bu faaliyetin önemli aktörleridir. Diplomatik ile ilgili bir eserde ilk yapılması gereken şey; bu örgütlenmeyi iyi anlamak ve anlamlandırmaktır. Bu nedenle Osmanlı merkez bürokrasisi için iki önemli örgütlenmenin altını çizmek gerekir: Defterhane-i Amire ve Reisülküttab Odaları. Her iki örgütlenme içerinde yer alan birbirinden farklı işlevleri üstlenen odalar ve bu odalardaki katiplerin elinden çıkan belgeler; döneme göre farklılaşan dil ve üslupları ile bir diğerinden ayrışır. Bu nedenle tarihçi, incelediği dönemin belgelerinin diline hâkim olmak zorundadır. Bu dersin ana konusu da olabildiğince farklı örnekler üzerinden belgelerin dilini, öğrencilere/araştırmacılara tanıtmaktır. Bu amaçla dönem boyunca hem Divan-ı Hümayun’un kalemlerinde üretilen belgelerden hem de taşrada kadı mahkemesi ve eyalet divanlarında ortaya çıkan belgelerden kimi örnekler üzerinde durulacaktır. Bu bağlamda, Mübahat Kütükoğlu’nun Osmanlı Belgelerinin Dili adlı çalışması, bu ders için tüm dönem boyunca kullanılabilecek önemli bir başvuru eseridir.