Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Gen Kaynakları
Ders Kodu: ZBB603
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Doktora
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 8
Amaç

Dersin amacı, ülkemizin bitkisel gen kaynakları bakımından, dünyadaki öneminin ve gelecekteki iklimsel değişikliklerden kaynaklanan değişimler sonucunda bitkilere yeni özellikler kazandırma zorunluluğu karşısında bu kaynakların yararlanılabilecek tek seçenek olduğunun vurgulanmasıdır. Bu nedenle, bitkisel gen kaynakları konusunda öğrencilere teknik açıdan olduğu kadar düşünce açısından da vizyon kazandırılması hedeflenmiştir.

Özet İçerik

Gen kaynaklarının kavram ve kapsamı; bitkilerin gen ve yayılma merkezleri; genetik kaynak erozyonu; gen kaynakları çalışmalarının ilkeleri; bulma ve toplama (toplamanın amacı, toplamada bitki ve bölge öncelikleri, optimum bitki toplama ve yöntemleri, tohum toplanması, herbaryum örneğinin alınması, toplama kayıtları, gen bankası çalışmaları); koruma ve depolama (tohum depolamanın prensipleri, depolamada tohum canlılığı, depolamada tohum ve çevre ilişkileri, vegetatif depolamanın prensipleri, çiçektozu depolama, depolama sistemleri); gen kaynaklarının üretimi ve yenilenmesi; değerlendirme ve kullanım; bilgi depolama (dökümantasyon) konularını içeren bir ders konumundadır. Çevresel koşullarda biyotik ve abiyotik baskıların sürekli değişiklik göstermesi, bitki ıslahı çalışmalarının da sürekli olmasını zorunlu kılmaktadır. Bitkilerde ortaya çıkan yeni sorunlar, amaca uygun gen kaynaklarının (halen kullanılan kültür çeşitleri, kullanılmayan eski kültür çeşitleri, yerel populasyonlar, köy çeşitleri, geçiş formları ve yabani türler) klasik ve modern tekniklerden yararlanılarak, belirlenmesi, korunması ve kullanılması ile giderilebilir. Bu nedenle gen kaynaklarının önemi ve sağladığı potansiyel iyi bilinmelidir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Bitkisel gen kaynaklarının kavram ve kapsamı; bitkilerin gen ve yayılma merkezlerinin kavranması
2.Gen kaynaklarının önemi ve potansiyelinin kavranması
3.Gen kaynaklarının nasıl değerlendirilebileceğinin kavranması
4.Tohum bankları ve diğer kaynakların çalışma prensiplerinin kavranması
5.Genetik erozyonun sakıncalarının kavranması
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Şehirali, S. ve M. Özgen, 1987. “Bitkisel Gen Kaynakları” Ders Kitabı, A.Ü. Ziraat Fakültesi Yayınları, No: 1020, Ders kitabı No: 294, A. Ü. Basımevi, Ankara, 239 s.
2. B. S. Dhillon (Editor), R. K. Tyagi (Editor), Sanjeev Saxena (Editor), G. Jit. Randhawa (Editor) “Plant Genetic Resources Horticultural Crops” Hardcover – Jun 2004
3.Cambridge Üniversitesi “Plant Genetic Resources” bilimsel yayın dergisi http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=PGR
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Evrim, gen kaynakları, biyoçeşitliliğin nedenleri konularında okumaBitkisel gen kaynaklarının bitki ıslahındaki yeri ve önemi, bitki gen merkezlerinin belirlenmesi, bitkilerin gen ve yayılma merkezleri, Türkiye’nin bitkisel gen kaynakları bakımından önemi, bitkisel gen kaynaklarının sınıflandırılması.
2. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarında çalışmaların ilkeleri (koordinasyon, eğitim, arazi çalışmaları ve gen bankası), koordinasyon ve eğitimin önemi,
3. Hafta - Teorik
Arazi çalışmaları, varyasyonun yakalanmasında etkili faktörler (genetik bilgi birikimi, ekolojik bilgi birikimi, pratik gerçekler).
4. Hafta - Teorik
Toplamanın önemi ve amacı, toplamada bitki öncelikleri, toplamada bölge öncelikleri, optimum bitki toplama ve optimum bitki toplamaya etki eden faktörler.Bitki toplamada durakların önemi, örnek alınacak durak sayısı, durak sayısını belirleyen faktörler, bölgede durakların dağılışı, duraklardan alınacak bitki sayısı.
5. Hafta - Teorik
Bitki toplama teknikleri (tesadüfi örnekleme yöntemi, biased örnekleme yöntemi, herbaryum örneklerinin toplanması), yöntemlerin karşılaştırılması, önemli avantaj ve dezavantajları. Toplama kayıtlarının tutulması.
6. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarının kullanımı, kullanımda yeni teknollojiler, bitkisel gen kaynaklarını tehdit eden faktörler (klasik ve biyoteknolojik faktörler).
7. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarının korunması ve korumada yasal düzenlemeler, yasaların irdelenmesiYapay koruma (Ex situ) Doğal koruma (İn situ)Botanik bahçeleri (Ara sınav)
8. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarının korunması ve korumada yasal düzenlemeler, yasaların irdelenmesiYapay koruma (Ex situ) Doğal koruma (İn situ)Botanik bahçeleri (Ara sınav)
9. Hafta - Teorik
Tohum bankası çalışmaları,Kayıt, tohum temizleme, tohum neminin belirlenmesi, tohum kurutma
10. Hafta - Teorik
Tohum canlılığı belirleme, çimlendirme testleri, çimlendirme yapmadan canlılığı belirleme
11. Hafta - Teorik
Tohum paketleme, paketleme malzemelerinin karşılaştırılması, depolama, tohum depolama prensipleri, tohum depolamada canlılığı etkileyen faktörler
12. Hafta - Teorik
Gen kaynağı olan vejatatif materyal, vejatatif materyalin özellikleri, vejatatif materyalin depolanması, vejatatif materyalin depolanmasında güçlükler
13. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarının dağıtımı, bitkisel gen kaynaklarının üretimi ve yenilenmesi, bitkisel gen kaynaklarının değerlendirilmesi
14. Hafta - Teorik
Bitkisel gen kaynaklarının kullanılması, doğrudan kullanım, genitör olarak kullanılması
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%70
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders1462112
Ödev142256
Ara Sınav112214
Dönem Sonu Sınavı122224
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)206
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
OÇ-1
4
4
4
4
4
4
OÇ-2
4
4
5
4
4
4
OÇ-3
5
4
5
4
4
4
OÇ-4
4
4
5
4
4
5
OÇ-5
4
4
4
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026