Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Ölçme ve Kalibrasyon
Ders Kodu: ÜKK130
Ders Türü: Zorunlu
Ders Grubu: Önlisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 2
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 4
Amaç

Bu dersin amacı, üretim süreçlerinde kullanılan temel ve ileri seviye ölçüm tekniklerini, kalibrasyon yöntemlerini ve bu süreçlerin kalite yönetim sistemleri içindeki yerini öğretmektir. Öğrenciler, hassas ölçüm cihazlarını kullanma, hata analizi yapma, kalibrasyon süreçlerini yönetme ve elde edilen verileri standartlara uygun şekilde dokümante etme yetkinliği kazanacaklardır.

Özet İçerik

Ders, ölçme teknolojileri ve kalibrasyon yönetimi olmak üzere iki ana modülden oluşmaktadır. İlk 8 haftada boyutsal ölçüm uygulamaları; son 6 haftada ise metroloji kavramları, kalibrasyon hiyerarşisi ve modern cihazların kalibrasyon süreçleri uygulamalı olarak ele alınmaktadır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Üretim süreçlerinde kullanılan temel ve ileri boyutsal ölçüm cihazlarını standartlara uygun şekilde seçer ve kullanır.
2.Parça üzerinden elde edilen veriler ile teknik resimdeki şekil ve boyut toleranslarını karşılaştırarak kalite uygunluğunu analiz eder.
3.Metroloji kavramlarını, kalibrasyonun gerekliliğini ve akreditasyon süreçlerinin kalite yönetimindeki önemini açıklar.
4.Ölçüm cihazlarının kalibrasyonunu yapar, ölçüm hatalarını belirler ve cihazların kararlılık ve tekrarlanabilirlik analizlerini gerçekleştirir.
5.Ölçüm verilerini dijital araçlar ve dokümantasyon teknikleri ile raporlayarak izlenebilirlik süreçlerine katkı sağlar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Binici, İ. (2001). Endüstriyel ölçme ve kalibrasyon. Birsen Yayınevi.
2.TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü. (t.y.). Yayınlar. Erişim tarihi: 24 Haziran 2026, https://www.ume.tubitak.gov.tr/yayinlar/
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik & Uygulama
Temel Ölçme: Metrolojiye giriş, temel kavramlar, SI birim sistemleri ve ölçümde hata kaynaklarının analizi işlenir. Uygulama: Mastar blokları ile tanışma, yüzey kontrolü ve temel el aletlerinin kalibrasyon öncesi tanıtımı gerçekleştirilir.
2. Hafta - Teorik & Uygulama
Kumpaslar: Kumpas çeşitleri, çalışma prensipleri, hassasiyet sınıfları ve verniyer okuma teknikleri anlatılır. Uygulama: Dijital ve mekanik kumpaslar kullanılarak parçalar üzerinde dış çap, iç çap ve derinlik ölçümleri yapılır.
3. Hafta - Teorik & Uygulama
Mikrometreler: Mikrometrelerin yapısı, hassas ölçüm mekanizmaları ve farklı mikrometre tiplerinin kullanım alanları açıklanır. Uygulama: Hassas parçalar üzerinde mikrometre ile boyutlandırma uygulamaları ve ölçüm doğruluğunu etkileyen faktörlerin testi yapılır.
4. Hafta - Teorik & Uygulama
Açı Ölçümü: Açı birimleri, trigonometrik esaslı ölçümün önemi, gönye ve iletki türlerinin standartları işlenir. Uygulama: Üniversal açı ölçer, mastar ve sinüs cetveli kullanılarak parça açı kontrolü ve doğrulama uygulamaları yapılır.
5. Hafta - Teorik & Uygulama
Yüzey Pürüzlülüğü: Yüzey dokusu parametreleri ($R_a, R_z, R_t$) ve ilgili ISO standartlarının teorik altyapısı aktarılır. Uygulama: Profilometre cihazı ile işlenmiş yüzeylerden veri alınması ve pürüzlülük grafiklerinin analizi gerçekleştirilir.
6. Hafta - Teorik & Uygulama
Vida ve Dişli Ölçümü: Diş adımı, hatve, profil açısı ve vida standartlarının geometrik analizi anlatılır. Uygulama: Vida tarağı, diş mikrometresi ve modül dişli kumpasları ile dişli çark ölçüm uygulamaları yapılır.
7. Hafta - Teorik & Uygulama
Şekil Toleransları: Geometrik boyutlandırma ve toleranslandırma (GD&T) giriş, düzlemsellik ve diklik tanımları işlenir. Uygulama: Mastarlar ve komparatör standı kullanılarak parçaların şekil toleranslarına uygunluğu kontrol edilir.
8. Hafta - Teorik & Uygulama
Ara Sınav: İlk 7 haftalık eğitim sürecinin teorik bilgi değerlendirmesi yapılır. Uygulama: Öğrencilerin ölçüm cihazlarını kullanma becerilerini ölçen uygulamalı ölçüm beceri sınavı gerçekleştirilir.
9. Hafta - Teorik & Uygulama
Kalibrasyon Temelleri: Kalibrasyonun tanımı, metrolojide izlenebilirlik, akreditasyon süreçleri ve laboratuvar standartları işlenir. Uygulama: Kalibrasyon hiyerarşisi dokümantasyonlarının incelenmesi ve kalibrasyon sertifikalarının yorumlanması yapılır.
10. Hafta - Teorik & Uygulama
Ölçüm Belirsizliği: Bias, kararlılık, tekrarlanabilirlik ve yeniden üretilebilirlik (GR&R) kavramlarının istatistiksel temelleri anlatılır. Uygulama: Cihazlardan alınan verilerle basit bir MSA (Ölçüm Sistemleri Analizi) çalışması gerçekleştirilir.
11. Hafta - Teorik & Uygulama
Kalibrasyon Yönetimi: Ölçüm cihazlarında uygunsuzluklar, kalibrasyon dışı kalma şartları ve periyodik kontrol yönetimi işlenir. Uygulama: Hatalı ölçüm yapan cihazların tespiti, hata analizi ve uygunsuzluk raporlama uygulaması yapılır.
12. Hafta - Teorik & Uygulama
El Aleti Kalibrasyonu: Kumpas ve mikrometrelerin kalibrasyon prosedürleri, ayar yöntemleri ve kabul kriterleri anlatılır. Uygulama: Mastar blokları kullanılarak kumpas ve mikrometrelerin kalibrasyonunun yapılması ve sonuçların raporlanması sağlanır.
13. Hafta - Teorik & Uygulama
Optik Kalibrasyon: Optik ölçme sistemleri, projeksiyon cihazları ve kamera tabanlı modern teknolojilerin çalışma prensipleri işlenir. Uygulama: Optik profil projeksiyon cihazları üzerinde parça ölçümü ve cihazın optik kalibrasyon süreçleri uygulanır.
14. Hafta - Teorik & Uygulama
Sayısal Doğrulama: Dokunmatik (CMM) sistemler, dijital veri toplama yöntemleri ve izlenebilirlik yazılımları anlatılır. Uygulama: CMM cihazından alınan verilerin istatistiksel doğrulama ve kalite raporlama süreçlerinde kullanımı gösterilir.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ödev1%10
Dönem Ödevi1%10
Ara Sınav (Vize)1%20
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders140228
Uygulamalı Ders141242
Ödev1808
Dönem Ödevi110010
Ara Sınav1314
Dönem Sonu Sınavı1718
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)100
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
OÇ-1
5
3
4
5
2
3
3
3
2
2
OÇ-2
5
4
4
5
3
3
3
5
2
2
2
4
OÇ-3
4
5
3
5
4
2
3
2
2
2
3
OÇ-4
5
4
4
5
4
4
3
5
1
2
3
3
4
OÇ-5
3
4
4
4
5
3
4
2
5
5
4
2
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026