Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Toplumsal Cinsiyet Adaleti ve Kapsayıcılık
Ders Kodu: SBE510
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Yüksek Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 5
Amaç

Bu dersin amacı, toplumsal cinsiyet kavramını tarihsel, kültürel ve sosyal bağlamlarda ele alarak öğrencilerin toplumsal cinsiyet adaleti konusunda eleştirel düşünme becerilerini geliştirmesini sağlamaktır. Ders, bireylerin ve grupların toplumsal cinsiyet temelli eşitsizliklerle nasıl karşı karşıya kaldığını anlamayı; adalet, eşitlik ve kapsayıcılık ilkeleri çerçevesinde çözüm üretme becerileri kazandırmayı hedefler. Aynı zamanda öğrencilerin toplumsal cinsiyetin gündelik yaşam, eğitim, hukuk, siyaset, ekonomi ve medya gibi alanlardaki etkilerini analiz edebilmeleri amaçlanmaktadır.

Özet İçerik

Bu ders, toplumsal cinsiyet kavramının kuramsal temellerini ve tarihsel gelişimini inceleyerek başlar. Biyolojik cinsiyet ile toplumsal cinsiyet arasındaki farklar, feminist düşünce, queer teori ve toplumsal cinsiyetin kültürel olarak nasıl inşa edildiği gibi temel kuramsal yaklaşımlar ele alınır. Ardından toplumsal cinsiyetin aile, eğitim, medya, hukuk, din ve iş yaşamı gibi toplumsal kurumlar üzerindeki etkileri değerlendirilir. Toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılık, eşitsizlik ve şiddet biçimleri ile bunların bireyler ve gruplar üzerindeki yansımaları incelenir. LGBTİ+ bireylerin toplumsal hayatta karşılaştıkları dışlayıcı uygulamalar ve ayrımcılık pratikleri de dersin önemli bir bölümünü oluşturur. Toplumsal cinsiyet adaleti ve kapsayıcılık kavramları, hem teorik hem de uygulamalı çerçevede ele alınarak, eşitliğe dayalı sosyal politikaların nasıl geliştirilebileceği tartışılır. Türkiye’de ve dünyada toplumsal cinsiyet eşitliği konusundaki yasal düzenlemeler, politikalar ve toplumsal hareketler analiz edilir. Ders, öğrencilerin toplumsal cinsiyet meselelerine duyarlı, eleştirel ve çözüm odaklı bir perspektif geliştirmelerini amaçlayan interaktif ve disiplinlerarası bir yapıya sahiptir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyet, eşitlik, adalet ve kapsayıcılık gibi temel kavramları tanımlar ve aralarındaki farkları açıklayabilir.
2.Toplumsal cinsiyet rollerinin tarihsel, kültürel ve yapısal süreçlerle nasıl şekillendiğini analiz edebilir.
3.Toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılık, şiddet ve dışlayıcılığa karşı duyarlılık geliştirir; bu sorunları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirebilir.
4.Toplumsal kurumlar (aile, eğitim, medya, hukuk, iş yaşamı vb.) içinde toplumsal cinsiyetin yeniden üretim biçimlerini çözümler ve alternatif kapsayıcı politikaları tartışabilir.
5.Toplumsal cinsiyet adaleti ve kapsayıcılık ilkesine dayalı sosyal politika ve uygulamaları geliştirme yönünde bilinçli, duyarlı ve sorumlu bir tutum sergiler.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Çiğdem Kağıtçıbaşı, Benlik, Aile ve İnsan Gelişimi, Kültürel Psikoloji, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2019.
2.Serpil Sancar, Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti, İletişim Yayınları, İstanbul, 2022.
3.Fatmagül Berktay, Cinsiyetin Tarihi, Metis Yayınları, İstanbul, 2022.
4.Yıldız Ecevit, Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları, CEİD Yayınları, Ankara, 2021.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Giriş ve Kavramsal Çerçeve. Dersin tanıtımı, amaçları ve işleyişi. Toplumsal cinsiyet kavramına giriş, biyolojik cinsiyet ile toplumsal cinsiyet ayrımı.
2. Hafta - Teorik
Toplumsal Cinsiyetin Kuramsal Temelleri I – Feminist Kuramlar Liberal, radikal, sosyalist/Marksist ve postmodern feminizmin temel yaklaşımları.
3. Hafta - Teorik
Toplumsal Cinsiyetin Kuramsal Temelleri II – Queer Teori ve Erkeklik Çalışmaları Judith Butler ve performativite kavramı; erkeklik halleri ve hegemonik erkeklik.
4. Hafta - Teorik
Toplumsal Cinsiyetin Tarihsel Gelişimi – Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kadınların kamusal alandaki dönüşümü, modernleşme süreçlerinde cinsiyet rolleri.
5. Hafta - Teorik
Aile ve Toplumsal Cinsiyet Ailenin yeniden üretimindeki rolü; bakım emeği, görünmeyen emek.
6. Hafta - Teorik
Eğitimde Cinsiyet Rolleri ve Eşitsizlikler Eğitim müfredatı, okul kültürü ve dilin toplumsal cinsiyeti nasıl yeniden ürettiği.
7. Hafta - Teorik
Medyada Toplumsal Cinsiyet Temsilleri Kadın, erkek ve LGBTİ+ bireylerin medya temsil biçimleri.
8. Hafta - Ara Sınav (Vize)
Arasınav
9. Hafta - Teorik
Toplumsal Cinsiyet Temelli Şiddet ve Ayrımcılık Cinsiyetçilik, ayrımcılık, taciz, şiddet biçimleri; ulusal ve uluslararası mevzuatlar.
10. Hafta - Teorik
Çalışma Yaşamında Toplumsal Cinsiyet Cam tavan, ücret eşitsizliği, bakım yükü ve iş bölümü.
11. Hafta - Teorik
Hukuk, Politika ve Toplumsal Cinsiyet Toplumsal cinsiyet perspektifinden anayasa, yasa ve politika değerlendirmeleri.
12. Hafta - Teorik
Toplumsal Cinsiyet ve Sivil Toplum – Aktivizm Feminist hareketler, queer aktivizm, yerel topluluk örgütlenmeleri.
13. Hafta - Teorik
Kesişimsellik: Sınıf, Etnisite, Engellilik ve Cinsiyet Toplumsal cinsiyetin diğer eşitsizlik eksenleriyle kesişimi.
14. Hafta - Teorik
Genel Değerlendirme ve Öğrenci Sunumları Kavramların pekiştirilmesi, öğrenci projelerinin sunumu, tartışma ve kapanış.
15. Hafta - Dönem Sonu Sınavı (Final)
Final
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ödev1%40
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders141356
Ödev1336
Okuma55550
Bireysel Çalışma2114
Dönem Sonu Sınavı15510
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)126
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
OÇ-1
3
4
4
OÇ-2
4
4
4
OÇ-3
3
3
3
OÇ-4
3
3
3
OÇ-5
4
4
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026