Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Kimyasal Atıklar ve Çevre Kirliliği
Ders Kodu: FBÖ456
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 0
Kredi: 2
Laboratuvar: 0
AKTS: 4
Amaç

Bu dersin amacı, öğretmen adaylarının kimyasal atıklar, çevre kirliliği türleri ve özellikle su kirliliği konusunda temel kavram, ilke, analiz ve çözüm yaklaşımlarını deneysel ve uygulamalı süreçlerle ilişkilendirerek anlamalarını sağlamaktır. Dersin ilk bölümünde çevre kirliliğinin temel kaynakları, hava kirliliği, toprak kirliliği, radyoaktif kirlilik, kimyasal atıklar ve çevresel riskler ele alınır. Dersin ikinci bölümünde ise suyun yaşam için önemi, içilebilir suyun özellikleri, su sertliği, içme suyu standartları, içilebilir su analizi, su kirliliği türleri, endüstriyel, tarımsal ve evsel su kirliliği, kirli suyun analizi ve arıtılması konuları uygulamalı olarak incelenir. Ders kapsamında öğrencilerin çevresel örnekler üzerinde gözlem yapmaları, su ve çevre örnekleri toplamaları, pH, iletkenlik, sertlik, bulanıklık, klorür, nitrat, fosfat ve benzeri temel parametreleri analiz etmeleri, elde ettikleri verileri tablo ve grafiklerle göstermeleri, sonuçlarını içme suyu standartları ve çevresel kalite ölçütleriyle karşılaştırmaları amaçlanır. Türkiye’de içme ve kullanma suları için “İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik” ve TS 266 standardı önemli başvuru kaynaklarıdır; bu nedenle dersin su analizi bölümünde öğrencilerin yalnızca ölçüm yapmaları değil, ölçüm sonuçlarını standartlarla ilişkilendirmeleri de beklenir. Dünya Sağlık Örgütü’nün içme suyu kalitesi rehberi de uluslararası karşılaştırma için temel kaynaklardan biridir. Ders, çevre sorunlarının yalnızca teknik değil aynı zamanda toplumsal, ekonomik, etik ve politik boyutları olduğunu da dikkate alır. Bu nedenle ders kapsamında nükleer enerji ve alternatif enerji kaynaklarının çevresel etkilerinin karşılaştırıldığı argümantasyon etkinliklerine, atık su arıtma tesisi gezisine, çevredeki su kaynaklarının analizine ve kirli suyun temizlenmesine yönelik model geliştirme çalışmalarına yer verilir.

Özet İçerik

Çevre proseslerinin kimyası ve çevre örneklerinin kimyasal analizinin gerek çevre problemlerinin anlaşılmasında gerekse çevre kirliliğinin kontrolü ve temizlenmesi konusunda detaylı bilgilerin verilmesi ve öğrencilere, çevre kimyasının temel prensip ve deneysel yöntemlerinin öğretilmesi.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.1. Kimyasal atık, çevre kirliliği, kirletici, alıcı ortam, toksisite, biyobirikim ve sürdürülebilirlik kavramlarını açıklar.
2.2. Hava, toprak, su ve radyoaktif kirlilik türlerini kaynakları, etkileri ve kontrol yöntemleri açısından karşılaştırır.
3.3. Kimyasal atıkların oluşum, sınıflandırma, azaltma, geri kazanım, depolama ve bertaraf süreçlerini açıklar.
4.4. Hava kirliliğinin temel kirleticilerini ve bu kirleticilerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini açıklar.
5.5. Toprak kirliliğini tarımsal kimyasallar, ağır metaller, endüstriyel atıklar ve evsel atıklar açısından değerlendirir.
6.6. Radyoaktif kirliliği kaynakları, yarı ömür, radyasyon türleri, nükleer atıklar ve çevresel riskler açısından açıklar.
7.7. Nükleer enerji ve alternatif enerji kaynaklarını çevresel risk, atık üretimi, karbon salımı, sürdürülebilirlik ve toplumsal kabul açısından karşılaştırır.
8.8. Suyun yaşam için önemini kimyasal, biyolojik, ekolojik ve toplumsal boyutlarıyla açıklar.
9.9. İçilebilir suyun fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özelliklerini temel düzeyde açıklar.
10.10. İçilebilir su örneklerinde pH, iletkenlik, sertlik, bulanıklık ve uygun kitlerle nitrat, fosfat, klorür gibi parametreleri analiz eder.
11.11. Elde ettiği su analizi sonuçlarını ilgili standartlar ve sınır değerlerle karşılaştırarak yorumlar.
12.12. Su kirliliğini endüstriyel, tarımsal ve evsel kaynaklar açısından sınıflandırır.
13.13. Kirli suyun temizlenmesine yönelik basit fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtma modelleri tasarlar.
14.14. Çevreden toplanan su örneklerini analiz eder, verileri tablo ve grafiklerle sunar ve sonuçlarını bilimsel rapor hâline getirir.
15.15. Çevresel sorunlara ilişkin argümantasyon sürecinde veri, kanıt, gerekçe ve karşı iddiaları kullanır.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Sevinç, V. (editör), Genel Çevre Bilimi, Maya Akademi, İstanbul, 2009
2.Özer, U., Çevre Bilimlerine Giriş, Uludağ Üniversitesi Basımevi, Bursa
3.Masters, G. M., & Ela, W. P. Introduction to Environmental Engineering and Science. Pearson.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik & Uygulama
Derse giriş; çevre, kirlilik, kirletici, alıcı ortam, kimyasal atık, tehlikeli atık, sürdürülebilirlik ve çevresel risk kavramları Kampüs/ev/laboratuvar atıklarının sınıflandırılması; atık türleri için kavram haritası oluşturma
2. Hafta - Teorik & Uygulama
Hava kirliliği: partikül madde, SO₂, NOx, CO, ozon, uçucu organik bileşikler; asit yağmurları ve sera gazları Basit hava kirliliği göstergeleri; partikül tutma düzeneği, asit yağmuru model deneyi veya hava kirliliği veri okuma etkinliği
3. Hafta - Teorik & Uygulama
Toprak kirliliği: pestisitler, gübreler, ağır metaller, endüstriyel atıklar, evsel atıklar ve mikroplastikler Farklı toprak örneklerinde pH, iletkenlik ve gözlemsel kirlilik analizi; toprak kirliliği kaynak haritası
4. Hafta - Teorik & Uygulama
Radyoaktif kirlilik: radyasyon türleri, yarı ömür, radyoaktif atık, nükleer kazalar ve çevresel etkiler Yarı ömür modellemesi; radyoaktif kirlilik senaryosu üzerinden risk değerlendirme
5. Hafta - Teorik & Uygulama
Enerji kaynakları, çevresel etkiler ve kimyasal atık ilişkisi; nükleer enerji ve alternatif enerji kaynaklarının karşılaştırılması Argümantasyon etkinliği: “Nükleer enerji mi, alternatif enerji kaynakları mı?” Veri, gerekçe, karşı iddia ve sonuç içeren tartışma dosyası
6. Hafta - Teorik & Uygulama
Suyun yaşam için önemi; suyun kimyasal özellikleri, su döngüsü, su kaynakları ve su kıtlığı Farklı su kaynaklarının karşılaştırılması; içme suyu, çeşme suyu, yağmur suyu, kuyu/akarsu örneği için gözlemsel ön analiz
7. Hafta - Teorik & Uygulama
İçilebilir suyun özellikleri; fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikler; TSE/TS 266 ve içme suyu standartları İçilebilir su ölçütleri tablosu hazırlama; örnek su sonuçlarını standartlarla karşılaştırma etkinliği
8. Hafta - Teorik & Uygulama
Sertlik kavramı; geçici ve kalıcı sertlik; sertliğin evsel ve endüstriyel etkileri EDTA titrasyonu veya hazır test kitiyle su sertliği analizi; farklı su örneklerinin karşılaştırılması (ara değerlendirme)
9. Hafta - Teorik & Uygulama
İçilebilir su analizi I: pH, iletkenlik, sıcaklık, bulanıklık, toplam çözünmüş madde Su örneklerinde pH, iletkenlik ve bulanıklık ölçümü; verilerin tablo ve grafikle sunulması
10. Hafta - Teorik & Uygulama
İçilebilir su analizi II: klorür, nitrat, fosfat, amonyum, çözünmüş oksijen gibi parametreler Uygun test kitleriyle temel iyon/kirletici analizi; olası kirletici kaynaklarının belirlenmesi
11. Hafta - Teorik & Uygulama
Su kirliliği ve türleri: endüstriyel, tarımsal ve evsel kirlilik; deterjanlar, gübreler, ağır metaller, organik atıklar Örnek kirlilik senaryoları; kirletici-kaynak-etki tablosu oluşturma; basit deterjan/fosfat/kirlilik analizi
12. Hafta - Teorik & Uygulama
Kirli suyun temizlenmesi: çöktürme, filtrasyon, adsorpsiyon, koagülasyon, dezenfeksiyon ve biyolojik arıtma ilkeleri Kirli su arıtma modeli tasarlama; kum-çakıl-aktif karbon filtre modeli; öncesi-sonrası bulanıklık/pH/iletkenlik karşılaştırması
13. Hafta - Teorik & Uygulama
Atık su arıtma tesisleri; fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtma basamakları; çamur yönetimi ve geri kazanım Atık su arıtma tesisi gezisi veya sanal tesis incelemesi; gözlem formu, süreç akış şeması ve gezi raporu
14. Hafta - Teorik & Uygulama
Çevredeki su kaynaklarının analizi ve açık sorgulama sunumları Öğrenci gruplarının çevreden topladıkları su örneklerini analiz etmesi, verileri standartlarla karşılaştırması, arıtma modeli ve sonuç raporu sunması
15. Hafta - Teorik
Paylaşım
16. Hafta - Dönem Sonu Sınavı (Final)
Final
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Laboratuvar1%20
Arazi Çalışması1%5
Sunum1%10
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders130226
Ödev2048
Arazi Çalışması1448
Okuma50525
Bireysel Çalışma50525
Dönem Sonu Sınavı1628
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)100
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
OÇ-1
4
4
4
5
5
4
4
5
5
OÇ-2
5
5
5
5
5
4
4
4
5
5
OÇ-3
5
4
5
5
5
4
4
4
5
4
OÇ-4
5
5
5
4
4
5
5
4
4
5
OÇ-5
5
5
5
5
5
5
5
5
OÇ-6
OÇ-7
OÇ-8
OÇ-9
OÇ-10
OÇ-11
OÇ-12
OÇ-13
OÇ-14
OÇ-15
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026