Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Su Okuryazarlığı
Ders Kodu: EFS185
Ders Türü: Bölüm Dışı Seçmeli
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 0
Kredi: 2
Laboratuvar: 0
AKTS: 3
Amaç

Bu ders, öğrencilerin suyu yalnızca bilimsel bir kaynak olarak değil; toplumsal, politik, ekonomik, etik ve kültürel boyutlarıyla birlikte kavrayan bireyler olarak yetişmelerini amaçlamaktadır. Su ile ilgili karmaşık sorunlarda eleştirel, sistemik ve disiplinler arası düşünme becerisi geliştiren; bilimsel kanıtları toplumsal perspektiflerle birleştirebilen; bireysel ve kolektif eylem kapasitesine sahip "su okuryazarı" bireyler yetiştirmek dersin merkezî hedefidir.

Özet İçerik

Bu ders, suyu hem bilimsel bir kaynak olarak hem de toplumsal, politik, ekonomik, etik ve kültürel boyutlarıyla birlikte ele alır. Öğrenciler; doğal ve antropojenik su döngüsü, su kalitesi, iklim değişikliği, su kıtlığı, sosyo-hidroloji, su yönetimi ve adaleti gibi konular üzerinden disiplinler arası bir bakış geliştirir. Sistemik düşünme, sosyo-bilimsel akıl yürütme ve bireysel-toplumsal eylem kapasitesi kazandırarak su okuryazarı bireyler yetiştirmeyi amaçlar.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Su okuryazarlığının kuramsal temellerini, çok boyutlu yapısını (bilgi, tutum, beceri, davranış, etik) ve hidrolojik–hidrososyal döngü gibi farklı kavramsal çerçeveleri açıklayabilir.
2.Doğal ve antropojenik su döngüsünün işleyişini, su kalitesi parametrelerini ve kirlilik türlerini bilimsel kavramlarla tanımlayabilir ve farklı bağlamlarda değerlendirebilir
3.İklim değişikliği, su kıtlığı ve Gıda–Enerji–Su Bağlantısı gibi küresel su sorunlarını disiplinler arası bir bakışla analiz edebilir.
4.Ulusal ve uluslararası ölçekteki su yönetimi yaklaşımlarını, politikalarını ve yasal çerçevelerini karşılaştırarak güçlü ve sınırlı yönlerini tartışabilir
5.Suyu kamusal kaynak, ticari meta ve insan hakkı olarak ele alan farklı yaklaşımları çevresel adalet ve etik ilkeler çerçevesinde yorumlayabilir.
6.Bir sosyo-hidrolojik sorunu sistem düşüncesi ve sosyo-bilimsel akıl yürütme yaklaşımlarıyla analiz ederek farklı paydaşların perspektiflerini bütünleştirebilir
7.Yerel veya küresel bir su sorununa yönelik bilimsel, toplumsal ve etik boyutları içeren bütünleşik bir çözüm önerisi geliştirip değerlendirme kriterleriyle birlikte sunabilir.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Bakker, K. (2010). Privatizing water: Governance failure and the world’s urban water crisis. Cornell University Press.
2.Birleşmiş Milletler Genel Kurulu. (2010, 28 Temmuz). İnsan hakkı olarak temiz su ve sanitasyon (Karar 64/292) [The human right to water and sanitation, Resolution 64/292]. https://undocs.org/A/RES/64/292
3.Boelens, R., Perreault, T., & Vos, J. (Eds.). (2018). Water justice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316831847
4.Chang, R., & Goldsby, K. A. (2016). Chemistry (12th ed.). McGraw-Hill Education.
5.Demir, F. B., & Ulukaya Öteleş, Ü. (2023). Reflection of water literacy in the environmental education and climate change course teaching program. Bulletin of Educational Studies, 2(2), 50–57.
6.European Commission. (2000). Directive 2000/60/EC of the European Parliament and of the Council establishing a framework for community action in the field of water policy. Official Journal of the European Communities, L 327, 1–72. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2000/60/oj
7.Forbes, C. T., Brozovic, N., Franz, T. E., Lally, D. E., & Petitt, D. N. (2018). Water in society: An interdisciplinary course to support undergraduate students’ water literacy. Journal of College Science Teaching, 48(1), 36–42. https://doi.org/10.2505/4/jcst18_048_01_36
8.Intergovernmental Panel on Climate Change. (2023). Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (H. Lee & J. Romero, Eds.). IPCC. https://doi.org/10.59327/IPCC/AR6-9789291691647
9.McCarroll, M., & Hamann, H. (2020). What we know about water: A water literacy review. Water, 12(10), 2803. https://doi.org/10.3390/w12102803
10.Moreno-Guerrero, A.-J., Romero-Rodríguez, J.-M., López-Belmonte, J., & Alonso-García, S. (2020). Flipped learning approach as educational innovation in water literacy. Water, 12(2), 574. https://doi.org/10.3390/w12020574
11.Mostacedo-Marasovic, S.-J., Lally, D., Petitt, D. N., White, H., & Forbes, C. (2022). Supporting undergraduate students’ developing water literacy during a global pandemic: A longitudinal study. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 4(1), 9. https://doi.org/10.1186/s43031-022-00049-y
12.Organisation for Economic Co-operation and Development. (2015). OECD principles on water governance. OECD Publishing. https://www.oecd.org/cfe/regionaldevelopment/OECD-Principles-on-Water-Governance.pdf
13.Owens, D. C., Petitt, D. N., Lally, D., & Forbes, C. T. (2020). Cultivating water literacy in STEM education: Undergraduates’ socio-scientific reasoning about socio-hydrologic issues. Water, 12(10), 2857. https://doi.org/10.3390/w12102857
14.Sadler, T. D. (Ed.). (2011). Socio-scientific issues in the classroom: Teaching, learning and research. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-1159-4
15.Sammel, A., & McMartin, D. (2014). Teaching and knowing beyond the water cycle: What does it mean to be water literate? Creative Education, 5(10), 835–848. https://doi.org/10.4236/ce.2014.510097
16.Seraphin, K. D. (2020). Enhancing water literacy through an innovative television series focused on Wai Maoli: Hawai‘i fresh water initiative. Water, 12(11), 3247. https://doi.org/10.3390/w12113247
17.Sivapalan, M., Savenije, H. H. G., & Blöschl, G. (2012). Socio-hydrology: A new science of people and water. Hydrological Processes, 26(8), 1270–1276. https://doi.org/10.1002/hyp.8426
18.Swyngedouw, E. (2004). Social power and the urbanization of water: Flows of power. Oxford University Press.
19.T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Yönetimi Genel Müdürlüğü. (2019). Ulusal su planı (2019–2023). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM
20.UNESCO. (2021). The United Nations world water development report 2021: Valuing water. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000375724
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Su Okuryazarlığına Giriş: Su okuryazarlığının tanımı, tarihsel gelişimi ve çok boyutlu yapısı (bilgi, tutum, davranış, beceri, etik). Suyun yaşam için neden temel olduğu. Dersin amaçları, öğrenme çıktıları ve değerlendirme yöntemlerinin tanıtımı.
2. Hafta - Teorik
Suyun Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri: Su molekülünün yapısı, halleri, çözünürlük, yüzey gerilimi ve ısı kapasitesi gibi temel kavramları. Suyun "evrensel çözücü" olarak rolü ve canlı sistemlerdeki işlevleri. Temel hidrolojik terminoloji.
3. Hafta - Teorik
Doğal Su Döngüsü ve Hidrolojinin Temelleri: Buharlaşma–yoğuşma–yağış–akış zincirinin işleyişi. Yeraltı suyu, akiferler, yüzey suları ve su dengesi kavramı. Suyun küresel ve havza ölçeğindeki dağılımı; suyun yeryüzündeki dolaşımına ilişkin sistem haritalama uygulaması.
4. Hafta - Teorik
Antropojenik (Evsel) Su Döngüsü ve Altyapı: İnsan eliyle oluşturulmuş su sistemi: kaynaktan yakalama, içme suyu arıtma, dağıtım, tüketim, tahliye ve atık su arıtma aşamaları. Endüstriyel ve tarımsal su kullanımı. Doğal döngü ile antropojenik döngü arasındaki ilişki.
5. Hafta - Teorik
Su Kalitesi ve Su Kirliliği: Kirlilik türleri (kimyasal, biyolojik, fiziksel) ve kaynakları: tarımsal nitrat, endüstriyel atık, mikroplastikler, kentsel atık. Sucul ekosistemlere etkileri. Vaka çalışmaları: Flint kurşun krizi ve Raccoon River nitrat sorunu.
6. Hafta - Teorik
İklim Değişikliği ve Su Kaynakları: İklim değişikliğinin hidrolojik döngü üzerindeki etkileri: buzul erimesi, deniz seviyesi yükselmesi, kuraklık, seller. Türkiye'nin su rejimine olası etkiler. Geleceğe yönelik senaryolar ve uyum stratejileri.
7. Hafta - Teorik
Su Kıtlığı, Su Güvenliği ve Gıda–Enerji–Su Bağlantısı: Küresel ve yerel su kıtlığı; "fiziksel" ve "ekonomik" kıtlık ayrımı. Nüfus artışı, kentleşme ve tarımın su üzerindeki baskısı. Gıda–Enerji–Su (FEW) Nexus kavramı ve kaynakların birbirine bağımlılığı.
8. Hafta - Teorik
Sosyo-Hidroloji ve Sistem Düşüncesi: İnsan ve su sistemlerinin birbirinden ayrılamaz bir bütün olarak ele alınması (socio-hydrology). Sistem düşüncesinin temelleri: neden-sonuç ilişkileri, geri besleme döngüleri, karşılıklı bağlılık. Disiplinlerarası yaklaşımın gerekliliği; sistem diyagramı çizme uygulaması.
9. Hafta - Teorik
Su Yönetimi, Politikaları ve Yasal Çerçeve: Suyu yöneten aktörler: bakanlıklar, DSİ, belediyeler, sivil toplum, uluslararası kuruluşlar. Türkiye ve dünyada su mevzuatı, standartlar ve uluslararası protokoller. Havza yönetimi yaklaşımı ve AB Su Çerçeve Direktifi.
10. Hafta - Teorik
Suyun Politik Ekonomisi: Kamusal Mal mı, Ticari Meta mı?: Suyun paylaşılan ortak kaynak ile ticari meta arasındaki gerilimi. Su özelleştirmesi, fiyatlandırma mekanizmaları ve "su pazarı" tartışmaları. Sınır aşan sular ve güç ilişkileri; hegemonik söylemlerin su algımıza etkisi.
11. Hafta - Teorik
Su Adaleti, Çevresel Etik ve Bir İnsan Hakkı Olarak Su: Suya erişimdeki eşitsizlikler (sınıf, cinsiyet, coğrafya, kentsel-kırsal). Birleşmiş Milletler'in suyu insan hakkı olarak tanıması (2010). Kuşaklararası etik: gelecek nesillere yaşanabilir bir su geleceği bırakma sorumluluğu.
12. Hafta - Teorik
Yerli Bilgi Sistemleri, Kültür ve Alternatif Yaklaşımlar: Suyun farklı kültürlerdeki sembolik ve manevi anlamları. Yerli halkların geleneksel su yönetim pratikleri (Hawai'i Wai Maoli, Anadolu su mimarisi). Hegemonik bilimsel söylemin görmezden geldiği alternatif bilgi biçimleri ve onların katkısı.
13. Hafta - Teorik
Sürdürülebilir Su Kullanımı: Teknolojiler ve Bireysel/Toplumsal Eylem: Su tasarrufu teknolojileri: yağmur hasadı, gri su ve atık su yeniden kullanımı (R1 su). Davranış değişimini teşvik eden faktörler ve "iğrenme faktörü" (ick factor) gibi engeller. Bireysel alışkanlıklardan toplumsal harekete uzanan eylem yelpazesi; sıfır atık ve döngüsel su ekonomisi.
14. Hafta - Teorik
Sosyo-Bilimsel Akıl Yürütme: Karmaşık bir su sorununu seçen öğrencilerin, dönem boyunca geliştirdikleri çözüm önerilerini bilimsel veri, paydaş perspektifleri ve etik değerlendirmeyle birlikte sundukları kapanış. Karar verme egzersizleri; dönem değerlendirmesi ve su okuryazarlığının bütünleşik anlayışı üzerine sentez.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Derse Katılım (Performans)1%5
Ödev1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders140228
Ödev110111
Okuma141014
Ara Sınav110111
Dönem Sonu Sınavı110111
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)75
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
OÇ-1
1
3
1
OÇ-2
1
3
1
OÇ-3
1
4
1
OÇ-4
1
4
1
OÇ-5
1
2
4
1
OÇ-6
1
2
5
1
OÇ-7
1
2
5
2
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026