Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Siyasi Partiler ve Seçim Sistemleri
Ders Kodu: KAY217
Ders Türü: Bölüm Seçmeli
Ders Grubu: Lisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 3
Uyg.: 0
Kredi: 3
Laboratuvar: 0
AKTS: 6
Amaç

Bu dersin amacı, öğrencilere modern siyasal sistemlerin kurucu unsurları olan siyasi partileri, parti sistemlerini, seçim mekanizmalarını ve toplumsal bölünmeleri karşılaştırmalı bir perspektifle tanıtmaktır. Ders; partilerin tarihsel ve kuramsal evriminden başlayarak, Türkiye’nin çok partili siyasal hayatını, kurumsal dönüşümlerini ve güncel ittifak dinamiklerini derinlemesine incelemeyi hedefler. Ayrıca, küresel ölçekte yükselen aşırı sağ, popülizm, kutuplaşma ve dijital dezenformasyon gibi çağdaş tehditler ekseninde öğrencilerin güncel siyasal krizleri eleştirel ve ampirik bir yaklaşımla analiz edebilecek akademik donanımı kazanmalarını amaçlamaktadır.

Özet İçerik

Ders kapsamında öncelikle siyasi partilerin işlevleri, doğuş kuramları, morfolojik parti tipleri (kitle, catch-all, kartel, dijital) ve klasik/yeni nesil toplumsal yarılmalar (cleavages) ele alınmaktadır. Ardından, parti sistemleri (Sartori tipolojisi) ile nispi temsil ve çoğunlukçu seçim sistemlerinin matematiksel ve siyasal sonuçları kuramsal olarak incelenmektedir. Dersin ikinci yarısında bu kuramsal çerçeve, Osmanlı'dan günümüze Türkiye'deki parti ve seçim sistemlerinin tarihsel gelişimi ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrası ortaya çıkan "ittifak siyaseti" dinamiklerine uygulanmaktadır. Son haftalarda ise Avrupa'da aşırı sağın yükselişi, ABD'de popülizm ve küresel ölçekte dijitalleşme ile demokratik gerileme (backsliding) süreçleri vaka analizleri eşliğinde ampirik olarak tartışılmaktadır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Dr. Öğr. Üyesi Fikret TOPAL
Öğrenme Çıktıları
1.Siyasal partiler ve siyasal parti sınıflamaları ile ilgili terimleri tanımlar.
2.Siyasal partilerin çalıştığı kurumsal çerçeveyi, partilerin siyasi kökenlerini ve bunlara dayanan çıkar gruplarını açıklar.
3.Siyasi partiler ve parti sistemlerinin çalışmaları ile ilgili alternatif yaklaşımları karşılaştırır.
4.Seçim sistemlerine dair kurumsal yaklaşımları analiz eder.
5.Türk siyaseti bağlamında siyasi partiler, parti sistemleri ve seçim sistemleri ile ilgili teorileri değerlendirir.
6.Siyasi partiler ve seçim sistemlerine dair güncel-küresel gelişmeler ve sorunlardan haberdar olur
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Özbudun, E. (2016). Türkiye’de parti sistemi ve seçimler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. 2. Baskı
2.Türk, H. S. (2019). Siyasi Partiler ve Seçim Hukukunun Temel Sorunları ve Çözüm Önerileri. Yetkin Yayınları
3.Boyraz, H. M. (2022). Avrupa'da Göç, Güvenlik ve Aşırı Sağ. Lejand
4.Muller, J.W. (2020). Popülizm Nedir?. İletişim Yayınları
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Dersin kapsamı, amacı ve yöntemi. Siyaset biliminde partilerin, seçimlerin ve rejim türlerinin (demokratik, hibrit, otoriter) analizi için temel kavramsal çerçevenin tanıtılması.
2. Hafta - Teorik
Siyasi parti kavramı ve sınırları. Siyasi partilerin modern siyasal sistemlerdeki temel işlevleri (temsil, elit devşirme, hükümet kurma, toplumsallaşma). Partiler ile baskı/çıkar grupları arasındaki farklar.
3. Hafta - Teorik
Siyasi partilerin doğuşuna ilişkin kuramsal yaklaşımlar (İçsel/parlamento kökenli kuramlar, dışsal kuramlar, kriz kuramları). Geleneksel klikleşmelerden modern örgütsel yapılara geçiş.
4. Hafta - Teorik
Siyasi partilerin yapısal ve ideolojik sınıflandırılması: Kadro partileri, kitle partileri, "her şeyi yakalayan" (catch-all) partiler, kartel partileri ve modern siber/dijital (ağ tabanlı) parti örgütlenmeleri.
5. Hafta - Teorik
Toplumsal yapılar ve parti sistemleri ilişkisi (Lipset-Rokkan Donma Tezi). Klasik yarılmaların (sınıf, din, merkez-çevre) dönüşümü; post-materyalizm, kimlik siyaseti, küreselleşme ve göç eksenli yeni nesil bölünmeler.
6. Hafta - Teorik
Parti sistemlerinin sınıflandırılması. Tek parti, baskın parti, iki partili ve çok partili (fragmante) sistemler. Giovanni Sartori’nin parti sistemleri tipolojisi (ılımlı ve kutuplaşmış çoğulculuk) ve hükümet istikrarı.
7. Hafta - Teorik
Nispi temsil (PR) sistemlerinin mantığı ve işleyişi. Listeli nispi temsil, ulusal ve yerel seçim barajları, seçim çevresi genişliği (district magnitude) ve delege dağıtım formülleri (D'Hondt, Sainte-Laguë).
8. Hafta - Teorik
Çoğunlukçu sistemlerin mantığı ve işleyişi. Tek isimli tek turlu sistemler (FPTP), iki turlu sistemler, alternatifli oy sistemleri ve karma sistemler. Duverger Kanunu ve seçimlerin parti sistemleri üzerindeki yapısal etkileri.
9. Hafta - Teorik
Osmanlı'dan Erken Cumhuriyet'e Türkiye'de parti siyasetinin kökenleri: İttihat ve Terakki geleneği, Tek Parti Dönemi, Cumhuriyet Halk Partisi ve çok partili hayata geçiş dinamikleri (Demokrat Parti dönemi).
10. Hafta - Teorik
1960 ve 1980 askeri müdahalelerinin anayasal çerçeve, seçim yasaları ve siyasi partiler üzerindeki etkileri. Türkiye'de merkez sağ, merkez sol ve diğer siyasi akımların tarihsel ve kurumsal gelişimi.
11. Hafta - Teorik
Türkiye'de parti sisteminin kurumsal dönüşümü. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve değişen parti siyaseti.
12. Hafta - Teorik
Seçim sistemleri. Mutlak çoğunluk,nisbi temsil sistemleri; tek turlu, iki turlu seçimler, baraj uygulamaları, dar bölge ve benzeri seçim pratiklerinde parti sistemleri.
13. Hafta - Teorik
Karşılaştırmalı vaka analizleri: Avrupa'da radikal ve aşırı sağ partilerin yükselişi. Bu partilerin seçmen profili, göç ve AB karşıtı söylemleri ve parti sistemlerini dönüştürme güçleri.
14. Hafta - Teorik
Küresel ölçekte parti siyasetinin geleceği ve güncel krizler: Dijital aktivizm, sosyal medya algoritmaları ve dezenformasyonun seçmen davranışına etkisi. Demokratik gerileme (democratic backsliding) süreçlerinde siyasi partilerin rolü.
15. Hafta - Dönem Sonu Sınavı (Final)
Dönem Sonu Sınavı.
16. Hafta - Dönem Sonu Sınavı (Final)
Dönem Sonu Sınavı.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ara Sınav (Vize)1%40
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders130339
Bireysel Çalışma130452
Ara Sınav127128
Dönem Sonu Sınavı131132
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)151
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
PÇ-12
PÇ-13
PÇ-14
PÇ-15
OÇ-1
4
3
4
2
2
5
3
5
3
3
4
2
3
4
2
OÇ-2
4
2
4
2
2
4
3
5
4
3
4
2
3
4
2
OÇ-3
4
3
3
2
2
5
3
5
4
3
4
2
4
4
2
OÇ-4
5
2
4
2
2
5
3
5
3
3
4
3
4
5
3
OÇ-5
4
3
4
2
2
4
4
4
3
3
5
3
3
4
2
OÇ-6
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026