Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
Numune Alma Teknikleri
Ders Kodu: GKA007
Ders Türü: Seçmeli
Ders Grubu: Önlisans
Eğitim Dili: Türkçe
Staj Durumu: Yok
Teori: 2
Uyg.: 0
Kredi: 2
Laboratuvar: 0
AKTS: 4
Amaç

Bu dersin amacı: gıda kalite kontrol ve analiz süreçlerinin temelini oluşturan numune alma işlemlerini, ulusal ve uluslararası standart ve mevzuata, istatistiksel örnekleme ilkelerine ve kalite yönetim sistemlerine (ISO/IEC 17025) uygun biçimde planlama, uygun teknik ve ekipmanla gerçekleştirme, numunenin taşınabilirliğini, saklanabilirliğini ve izlenebilirliğini sağlama ve sonuçları etik/yasal kurallara uygun raporlama bilgi ve becerisini öğrenciye kazandırmaktır.

Özet İçerik

Numune alma ile ilgili temel kavramlar ve terminoloji; numune almayı düzenleyen ulusal (Türk Gıda Kodeksi, TSE) ve uluslararası (ISO, Codex Alimentarius) standart ve mevzuat; örnekleme planları ve istatistiksel temeller; numune alma yöntemleri; katı, sıvı ve yarı-katı gıdalar ile mikrobiyolojik analizler için numune alma teknikleri ve ekipmanları; numunelerin taşınması, saklanması, etiketlenmesi, kodlanması ve izlenebilirliği (numune zinciri); numune alma hataları, ölçüm belirsizliği, temsil edilebilirlik ve raporlama.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
1.Gıda kalite kontrol ve analiz alanına özgü temel, güncel ve uygulamalı bilgiye sahip olur; kalite kontrol, analiz süreçlerinde bu bilgileri etkin ve doğru biçimde uygular.
2.Gıda kalite kontrol ve analiz süreçlerinde iş sağlığı ve güvenliği, çevre koruma, sürdürülebilirlik ve kalite yönetim sistemleri ilkelerini bilir; mesleki uygulamalarını standartlar doğrultusunda yürütür.
3.Gıda kalite kontrol ve analiz alanındaki bilimsel, teknolojik ve sektörel gelişmeleri takip eder; güncel yöntem, teknik ve uygulamaları mesleki çalışmalarında etkin biçimde kullanır.
4.Gıda kalite kontrol ve analiz süreçlerinde bilişim teknolojilerini, programları ve yapay zekâ araçlarını etkin ve verimli bir şekilde kullanır.
5.Gıda kalite kontrol ve analiz alanında karşılaşılan mesleki problem ve süreçleri analitik ve eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirir; bilimsel veriler ve kalite standartları doğrultusunda uygun çözüm önerileri geliştirir.
6.Gıda kalite kontrolü ve analiz çalışmalarına ilişkin bilgi, bulgu ve sonuçları Türkçeyi doğru, etkili ve kurallarına uygun kullanarak yazılı ve sözlü biçimde açık, anlaşılır ve etkili olarak ifade eder.
7.Gıda üretim, kalite kontrol ve analiz süreçlerinde ekip çalışmasına etkin biçimde katılır; sorumluluk alır ve gerektiğinde bağımsız çalışma becerisi gösterir.
8.Mesleki gelişimini yaşam boyu öğrenme anlayışı doğrultusunda sürdürür; gıda bilimi ve teknolojisindeki güncel gelişmeleri takip ederek analizleri yapıp yorumlamak gibi mesleki yetkinliğini ve kariyer yönetimini sürekli geliştirir.
9.Gıda kalite kontrolü ve analiz süreçlerinde numune alma, analiz, doğrulama, raporlama ve veri yönetimi aşamalarını bilimsel, etik, yasal ve kalite standartlarına uygun olarak yürütür.
10.Alanıyla ilgili ulusal ve uluslararası bilimsel kaynakları ve teknik dokümanları takip edebilecek düzeyde yabancı dil kullanır; meslektaşları ve paydaşlarıyla etkili iletişim kurar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
1.Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve ilgili tebliğler, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ankara.
2.TS EN ISO 24333 Tahıl ve Tahıl Ürünleri - Numune Alma; TS ISO 707 Süt ve Süt Ürünleri - Numune Alma Kuralları, Türk Standartları Enstitüsü (TSE).
3.Codex Alimentarius Commission, General Guidelines on Sampling (CAC/GL 50-2004), FAO/WHO.
4.TS EN ISO/IEC 17025 Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği İçin Genel Şartlar.
5.Nielsen, S. S. (Ed.), Gıda Analizi, Springer.
6.Altuğ Onoğur, T., Elmacı, Y., Gıda Analizleri, Sidas Yayıncılık.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
1. Hafta - Teorik
Numune alma kavramına giriş; temel tanımlar (numune/örnek, lot/parti, birincil numune, laboratuvar numunesi, analiz numunesi, şahit numune); numune almanın gıda kalite kontrolündeki amacı ve önemi.
2. Hafta - Teorik
Numune almayı düzenleyen mevzuat ve standartlar: Türk Gıda Kodeksi ve ilgili tebliğler, TS/TS EN ISO standartları, Codex Alimentarius (CAC/GL 50), ISO/IEC 17025 kapsamında numune alma.
3. Hafta - Teorik
Numune alma planları ve istatistiksel temeller: popülasyon/parti büyüklüğü, numune sayısının belirlenmesi, kabul örneklemesi ve rastgele seçim ilkeleri.
4. Hafta - Teorik
Örnekleme yöntemleri: basit rastgele, sistematik, tabakalı ve küme örnekleme; olasılıklı ve olasılıksız örnekleme; yöntem seçimi ölçütleri.
5. Hafta - Teorik
Numune alma ekipman ve araçları; sonda/kepçe/spatül vb. seçimi, temizliği ve sterilizasyonu; çapraz bulaşmanın (kontaminasyon) önlenmesi.
6. Hafta - Teorik
Katı gıdalardan (toz, tane, granül) numune alma teknikleri: tahıl, un, şeker, baharat vb.; birincil ve toplu (agregat) numune oluşturma.
7. Hafta - Teorik
Sıvı ve yarı-katı gıdalardan numune alma: süt, sıvı yağ, içecek, sos; tank, tanker ve ambalajdan homojen numune alma.
8. Hafta - Teorik
Ambalajlı, dondurulmuş ve konserve gıdalardan numune alma; et, balık, taze meyve-sebze gibi özel gıda gruplarına yönelik numune alma teknikleri ve saha uygulamaları
9. Hafta - Teorik
Numune azaltma (indirgeme) teknikleri: çeyrekleme (quartering), bölücü (riffle divider) kullanımı; laboratuvar numunesinin hazırlanması.
10. Hafta - Teorik
Mikrobiyolojik analizler için aseptik numune alma teknikleri; steril koşullar, steril kaplar ve soğuk zincirin sağlanması.
11. Hafta - Teorik
Numunelerin taşınması, saklanması ve muhafazası; soğuk zincir yönetimi, sıcaklık kontrolü ve numune bütünlüğünün korunması.
12. Hafta - Teorik
Numune etiketleme, kodlama, kayıt ve izlenebilirlik; numune zinciri (chain of custody) ve dokümantasyon; ISO/IEC 17025 kayıt gereklilikleri.
13. Hafta - Teorik
Numune alma hataları, ölçüm belirsizliği ve temsil edilebilirlik; hata kaynakları ve önleyici faaliyetler; şahit numune yönetimi.
14. Hafta - Teorik
Numune alma raporlaması; sektörel uygulama örnekleri ve vaka çalışmaları; 3+1 işyeri eğitimine hazırlık ve genel değerlendirme.
Değerlendirme
Değerlendirme TürüAdetYüzde
Ödev1%5
Kısa Sınav (Quiz)1%5
Ara Sınav (Vize)1%30
Dönem Sonu Sınavı (Final)1%60
İş Yükü Hesaplaması
EtkinlikSayısıÖn HazırlıkSüreToplam Iş Yükü (Saat)
Kuramsal Ders142256
Ödev111213
Kısa Sınav1213
Ara Sınav110111
Dönem Sonu Sınavı115116
TOPLAM İŞ YÜKÜ (Saat)99
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
PÇ-1
PÇ-2
PÇ-3
PÇ-4
PÇ-5
PÇ-6
PÇ-7
PÇ-8
PÇ-9
PÇ-10
PÇ-11
OÇ-1
4
3
4
5
4
4
5
4
3
4
OÇ-2
3
4
3
4
5
3
2
4
4
4
OÇ-3
4
3
5
4
3
4
5
4
3
4
OÇ-4
4
3
5
5
4
5
5
4
3
5
OÇ-5
5
4
3
4
5
3
4
5
4
5
OÇ-6
4
5
5
4
5
4
5
3
5
4
OÇ-7
3
4
5
4
3
3
3
5
3
5
OÇ-8
4
3
5
4
3
4
3
3
4
5
OÇ-9
5
4
3
4
5
4
3
3
5
3
OÇ-10
4
4
5
4
3
5
4
4
5
4
Adnan Menderes Üniversitesi - Bilgi Paketi / Ders Kataloğu
2026